Tuesday, 11 July 2017

യമുനോത്രിയിലേക്ക്

യാത്രയുടെ ആദ്യ ഭാഗം ദാ ഇവിടെയുണ്ട്: ഹിമവാന്റെ മടിത്തട്ടിലേയ്ക്ക് ഒരു യാത്ര

പിറ്റേന്ന് അതികാലത്ത് ഞങ്ങളുണര്‍ന്ന് തയ്യാറായി - പല്ലുതേപ്പും പ്രഭാതകര്‍മ്മങ്ങളും കഴിഞ്ഞ്‌ നാലരയോടെ ബസ്സിനടുത്തെത്തിയപോഴേയ്ക്കും ചായ തയ്യാറായിരുന്നു. വേഗം തന്നെ അത്  കുടിച്ച്‌, സമയം ഒട്ടും പാഴാക്കാതെ ഞങ്ങള്‍ ബസ്സില്‍ കയറി. കെംപ്റ്റി വെള്ളച്ചാട്ടത്തില്‍ നിന്നും ബട്ക്കോട്ടിലേക്ക് ഏതാണ്ട് എണ്‍പത് കിലോമീറ്റര്‍ ദൂരമുണ്ട്. മലയിടുക്കുകള്‍ക്കിടയിലൂടെയുള്ള വീതി കുറഞ്ഞ, വളഞ്ഞു പുളഞ്ഞു പോകുന്ന വഴികളിലൂടെ ഡ്രൈവര്‍ വിദഗ്ദ്ധമായി വണ്ടിയോടിച്ചു. നേരം പുലര്‍ന്നതോടെ ചുറ്റുമുള്ള കാഴ്ചകള്‍ തെളിഞ്ഞു തുടങ്ങി. എങ്ങും മലനിരകള്‍ തന്നെ. ഒരു വശത്ത് അഗാധമായ താഴ്ച്ച, മറുവശത്ത് ഉയര്‍ന്നു നില്‍ക്കുന്ന പാറക്കൂട്ടം. അതിനിടയിലൂടെയാണ് ഈ വീതി കുറഞ്ഞ പൊട്ടിപ്പൊളിഞ്ഞ റോഡ്‌! വളരെ ദുര്‍ഘടം പിടിച്ച ഈ വഴിയിലൂടെയാണല്ലോ ഇന്നലെ രാത്രി കൂരിരുട്ടത്ത് ഞങ്ങളെ കൊണ്ടു പോകാം എന്ന് ഡ്രൈവര്‍ പറഞ്ഞത് എന്നാലോചിച്ചപ്പോള്‍ തന്നെ ഉള്ളു കിടുങ്ങി.
മലയും വഴിയും പുഴയും 
എന്തായാലും ഏതാണ്ട് ഏഴര-എട്ടു മണിയോടടുത്തപ്പോള്‍ ഞങ്ങള്‍ ബട്കോട്ടിനടുത്തെത്തിത്തുടങ്ങി എന്ന് മനസ്സിലായി. കുറച്ചു നേരമായി മല നിരകള്‍ അല്പം ദൂരേയ്ക്ക് മാറിയിരിക്കുന്നു. റോഡിന്‍റെ വശത്തുള്ള അഗാധതയിലൂടെ ഒരു തോടു പോലെ ഒഴുകിയിരുന്ന യമുനാനദി ഇപ്പോള്‍ അല്പം കൂടി പരന്നൊഴുകുന്നുണ്ട്. മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും പ്രകടമായിരുന്നു. അകലെ മഹാമേരുക്കള്‍ വന്മതില്‍ പോലെ വിരിഞ്ഞു നില്‍ക്കുന്നത് കാണാം... അതിനിടയിലൂടെ തെളിഞ്ഞു കാണുന്നത് ഒരു മഞ്ഞുമലയല്ലേ? ഹിമാലയത്തിന്റെ പുണ്യ ദര്‍ശനം. മനസ്സില്‍ എന്തൊക്കെയോ വികാരങ്ങള്‍ ഒന്നിച്ചു തള്ളിത്തിരക്കി വരുന്ന പോലെ - ആശ്ചര്യമോ, ആഹ്ലാദമോ, രോമാഞ്ചമോ - അറിയില്ല. അതിനെക്കുറിച്ചു വിവരിക്കാന്‍ വാക്കുകള്‍ പോര.

അങ്ങനെ നയനാനന്ദകരമായ കാഴ്ച്ചകള്‍ കണ്ടും ക്യാമറയില്‍ പകര്‍ത്തിയും മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോഴാണ് അടുത്ത അത്യാഹിതമുണ്ടായത്. മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക് അത് നിസ്സാരമായി തോന്നാമെങ്കിലും എനിക്ക് ഹൃദയഭേദകമായി തോന്നിയ ഒരു കാര്യം - എന്റെ ക്യാമറ കേടുവന്നു. ചിത്രങ്ങള്‍ ഒന്നും പതിയുന്നില്ല. അഥവാ വല്ലതും കിട്ടിയാല്‍ അവ ഒട്ടും ക്ലിയര്‍ അല്ലാതെ കാണുന്നു. എന്തു പറ്റിയെന്ന് നോക്കുമ്പോള്‍ ക്യാമറയുടെ മിറര്‍ ഇളകിയ സ്ഥിതിയിലാണെന്ന് കണ്ടു. അതിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനം വേണ്ടപോലെ നടക്കാത്തത് കൊണ്ടാണ് ചിത്രങ്ങള്‍ ഒന്നും പതിയാത്തത്‌. തല്‍ക്കാലം ഒന്നും ചെയ്യാനില്ലെന്ന് അറിയാവുന്നത് കൊണ്ട് എന്റെ സന്തത സഹചാരിയെ ഞാന്‍ പതുക്കെ ബാഗിലേക്ക് വെച്ചു. മൊബൈലില്‍ കൂടിയായി പിന്നെയുള്ള പടംപിടുത്തം. അതിന്‍റെ പരിമിതികള്‍ എന്നെ ഇത്തിരി ദു:ഖിപ്പിച്ചെങ്കിലും അതെങ്കിലും ഉണ്ടല്ലോ എന്നാശ്വസിയ്ക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചു.

താമസസ്ഥലം ചിത്രം:മാലിനി രാജേഷ്
എന്തായാലും ഞങ്ങള്‍ അല്‍പംകൂടി മുന്നോട്ടെത്തിയപ്പോള്‍ ചെറിയ ഒരു ഗ്രാമത്തിന്‍റെ ലക്ഷണങ്ങള്‍ കണ്ടു തുടങ്ങി. സാധാരണക്കാരായ ഗ്രാമീണര്‍, സ്കൂളില്‍ പോകുന്ന കുട്ടികള്‍, കാഷായ വസ്ത്രം ധരിച്ച് അവധൂതരെ പോലെ നടക്കുന്ന അനേകം പേര്‍, ഞങ്ങളെപ്പോലെ തന്നെയുള്ള യാത്രക്കാര്‍... ഈ കാഴ്ച്ചകള്‍ കണ്ടാസ്വദിയ്ക്കെ ഞങ്ങളുടെ താമസ സ്ഥലം എത്തി. ഇന്നലെ രാത്രി എത്തേണ്ടതായിരുന്നല്ലോ അവിടെ. എന്തായാലും വലിയ താമസമൊന്നുമില്ലാതെ എല്ലാവരും ഓരോരോ മുറികളില്‍ കയറിക്കൂടി. അപ്പോഴേയ്ക്കും സഞ്ചരിക്കുന്ന അടുക്കള വണ്ടിയില്‍ നിന്നും താമസസ്ഥലത്തെ വിശാലമായ വരാന്തയിലേക്ക് കുടിയേറിയിരുന്നു. ആവി പറക്കുന്ന ഭക്ഷണം ആര്‍ത്തിയോടെ അകത്താക്കി. ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം അടുത്ത പരിപാടിയിലേക്ക് നീങ്ങാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പായി.

രാവിലെ നേരെത്തെ തന്നെ യമുനോത്രോയിലേക്ക് പോവുക എന്നായിരുന്നു ശരിക്കുമുള്ള പരിപാടി. എന്നാല്‍ തലേനാള്‍ ബട്കോട്ടില്‍ എത്താന്‍ പറ്റാത്തത് കൊണ്ട് അതൊക്കെ താറുമാറായി എന്ന് പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ! എന്തായാലും അധികം സമയം കളയാതെ യമുനോത്രിയിലേക്ക് തിരിയ്ക്കാന്‍ തീരുമാനമായി. അതു പ്രകാരം പ്രായാധിക്യം, പ്രായക്കുറവ്, ദേഹാസ്വസ്ഥ്യം എന്നിവ കണക്കാക്കി ചിലരെല്ലാം ആ യാത്രയില്‍ നിന്നും പിന്മാറി. ബാക്കിയുള്ള ഞങ്ങള്‍ പത്തു പതിനേഴു പേര്‍ വീണ്ടും ബസ്സില്‍ കയറിയിരുപ്പായി. അതിനിടയില്‍ ക്യാമറ ശരിയായോ എന്ന് ഒന്ന് കൂടി നോക്കിയെങ്കിലും കാര്യമില്ലെന്ന് മനസ്സിലായപ്പോള്‍ അത് മുറിയില്‍ തന്നെ വെച്ചു. പ്ലാന്‍ പ്രകാരം ഞങ്ങള്‍ ഉച്ച ഭക്ഷണം കയ്യിലെടുത്തായിരുന്നു മല കയറേണ്ടിയിരുന്നത്. പക്ഷേ രാവിലെ വൈകി എത്തിയത് കൊണ്ട് ഉച്ച ഭക്ഷണം ഉണ്ടാക്കാനുള്ള സമയം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഉച്ച ഭക്ഷണം ഉണ്ടാവുന്നതുവരെ കാത്തു നിന്നാല്‍ ഇന്നത്തെ കാര്യവും അവതാളത്തിലാവും. ഒടുവില്‍ കുശിനിക്കാരന്‍ കുറച്ചു ബ്രെഡും പഴവും സംഘടിപ്പിച്ചു തന്നു. അതും കയ്യിലെടുത്ത് ഞങ്ങള്‍ യാത്ര തുടങ്ങി - യമുനോത്രിയിലേക്ക്...
വഴിയോരക്കാഴ്ചകള്‍


ബട്കോട്ടില്‍ നിന്നും ഏതാണ്ട് 40 കിലോമീറ്റര്‍ ദൂരെയുള്ള ജാന്കിഛട്ടിയില്‍ നിന്നു വേണം യമുനോത്രിയിലെക്കുള്ള മലകയറ്റം തുടങ്ങാന്‍. ഹനുമാന്‍ ഛട്ടി, ഫൂല്‍ ഛട്ടി തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളൊക്കെ പിന്നിട്ട് ഞങ്ങള്‍ ജാന്കിഛട്ടിയില്‍ എത്തിച്ചേര്‍ന്നു. അവിടെ കുറച്ചു ചായക്കടകളും ശൌചാലയങ്ങളും പാര്‍ക്കിംഗ് സ്ഥലവും മറ്റുമാണ് ഒറ്റ നോട്ടത്തില്‍ കാണുക. വണ്ടിയിറങ്ങിയപ്പോഴേയ്ക്കും ഗൈഡുകള്‍ ഞങ്ങളെ പൊതിഞ്ഞു. കുതിര വേണോ പാല്‍കി (കസേരയില്‍ ഇരുത്തി അവര്‍ ഏറ്റിക്കൊണ്ടു പോവും) വേണോ എന്നൊക്കെ ചോദിച്ച് അവര്‍ ഞങ്ങളുടെ ചുറ്റും കൂടി. എങ്ങനെയൊക്കെയോ അവരില്‍ നിന്നും രക്ഷ നേടി അടുത്തുള്ള ചായക്കടയില്‍ നിന്നും ചായ കുടിച്ച് ഞങ്ങള്‍ മലകയറ്റം ആരംഭിയ്ക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പായി. അവിടെ സുലഭമായി ലഭിക്കുന്ന മുളവടികള്‍ ഓരോരുത്തരും വാങ്ങി കയ്യില്‍ പിടിച്ചു. മലകയറുമ്പോള്‍ ഈ വടി സഹായകമാവും എന്ന് അനുഭവസ്ഥര്‍.


കയറ്റത്തിനു മുന്‍പ്
കൂടെയുള്ള ചെറിയ മൂന്ന് കുട്ടികളെയും കസേരയില്‍ ഇരുത്തി മുകളിലേക്ക് ചുമന്നുകൊണ്ടുപോവുകയാവും ഉത്തമമെന്നു തോന്നിയതിനാല്‍ രണ്ടു പോര്‍ട്ടര്‍മാരെ അതിനേര്‍പ്പാടാക്കി. പതുക്കെപ്പതുക്കെ മല കയറ്റം ആരംഭിച്ചു. ആരും ആര്‍ക്കായും കാത്തു നില്‍ക്കേണ്ടതില്ല, എല്ലാവരും അവരവരുടെ വേഗത്തില്‍ നടന്ന് മുകളില്‍ വച്ച് കണ്ടുമുട്ടാം എന്ന തീരുമാന പ്രകാരം എല്ലാവരും നടന്നു തുടങ്ങി. കുട്ടികളെ ഏറ്റി പോര്‍ട്ടര്‍മാര്‍ കൂടെയും (പലപ്പോഴും അവര്‍ക്ക് ഞങ്ങളുടെ അമാന്തം കാരണം പലയിടത്തും ഞങ്ങളെ കാത്തുനില്‍ക്കേണ്ടി വന്നു)...


മല കയറ്റം തുടങ്ങി അധികം കഴിഞ്ഞില്ല എനിക്ക് ആകപ്പാടെ ഒരു പരവേശം. വിശന്നിട്ടാണോ എന്ന് കരുതി (ഉച്ചയ്ക്ക് 12 മണി കഴിഞ്ഞിട്ടാണ് മലകയറ്റം തുടങ്ങിയത്) കയ്യിലുള്ള ബിസ്ക്കറ്റ് മിഠായി തുടങ്ങിയവ ഒക്കെ അല്പം കഴിച്ചു. വെള്ളം കുടിച്ചു. എന്നിട്ടും ഒരു സുഖമില്ല. തല കറങ്ങുന്നുണ്ടോ എന്നൊരു സംശയം. അല്‍പ ദൂരം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ വഴിയരുകിലെ ഒരു കല്ലില്‍ ഇരുന്നു. എന്തു വേണം എന്ന് ചിന്തിച്ചു - മുന്നോട്ട് പോകണോ? കൂടെയുള്ളവരെ കൂടി ബുദ്ധിമുട്ടിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകുന്നതാണോ ശരി; അതോ അവര്‍ പോകട്ടെ, ഞാന്‍ വരുന്നില്ല എന്ന് കരുതി അവിടെ തന്നെ നില്‍ക്കണോ? ബസ്സില്‍ പോയാല്‍ വയ്യെങ്കില്‍ കിടക്കാം. പക്ഷേ അതിനല്ലല്ലോ വന്നത്. തോറ്റ് കൊടുക്കരുത് എന്ന് ആരോ മനസ്സില്‍ പറയുന്നത് പോലെ. കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന മറ്റുള്ളവരോട് പോയിക്കൊള്ളാന്‍ പറഞ്ഞു. പ്രിയതമനും ഞാനും മാത്രമായി. എന്തായാലും ആള്‍ കൂടെയുണ്ടല്ലോ എന്ന ധൈര്യത്തില്‍ വീണ്ടും നടന്നു തുടങ്ങി.


നിന്നും ഇരുന്നും കിതച്ചും അങ്ങനെ....
ഏറെ വൈകാതെ വീണ്ടും തളര്‍ച്ചയും പരവേശവും തോന്നിത്തുടങ്ങി. തണുപ്പിനെ ഭയന്ന് വാരിച്ചുറ്റിയ കമ്പിളിക്കുപ്പായങ്ങള്‍ ഓരോന്നായി അഴിച്ചു കയ്യില്‍ തൂക്കി. ദേഹത്ത് അല്പം കാറ്റ് പതിച്ചപ്പോള്‍ ഒരാശ്വാസം... എന്നാലും ഒരു സുഖമില്ലാത്ത അവസ്ഥ. അങ്ങനെ നടന്നു പോകവേ ഛര്‍ദ്ദിക്കാന്‍ വരുന്ന പോലെ. വഴിയോരത്തെ ഒരു കല്ലിനെ ആശ്രയിച്ചു. അതിന്മേല്‍ ഇരുന്നപ്പോള്‍ അല്പം ആശ്വാസം. എന്നിരുന്നാലും മുന്നോട്ട് പോകാനുള്ള ശക്തിയില്ലാത്തത് പോലെ... അങ്ങനെയിരിക്കുമ്പോള്‍ ഛര്‍ദ്ദിച്ചു. വേണ്ടാത്തതെന്തോ തൊണ്ടയില്‍ കുടുങ്ങിക്കിടന്നത് പോയപോലെ ഒരാശ്വാസം. അടുത്തുള്ള കടയില്‍ നിന്നും ഒരു നാരങ്ങാസോഡ വാങ്ങിക്കുടിച്ചു. ഒരുന്മേഷം തിരിച്ചു കിട്ടി. വീണ്ടും വടി കുത്തിപ്പിടിച്ചു യാത്ര തുടര്‍ന്നു.

മലമുകളിലെ ഒരു തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രത്തെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന സങ്കല്‍പ്പത്തോട് ഒട്ടും സാമ്യമില്ലാത്ത ചുറ്റുപാടുകള്‍. വൃത്തിഹീനമായ, ആളുകള്‍ തിങ്ങിനിറഞ്ഞ ഇടുങ്ങിയ വഴി. തിരക്കിട്ടും അല്ലാതെയും മുകളിലേയ്ക്കും താഴേയ്ക്കും നിരന്തരം നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന മനുഷ്യര്‍. ഇടയ്ക്കിടെ തീര്‍ത്ഥാടകരെ വഹിച്ചുള്ള കുതിരകള്‍ വന്നു കൊണ്ടിരിക്കും. അവയ്ക്ക് വഴിവിട്ടു കൊടുക്കണം. ഇല്ലെങ്കില്‍ ചിലപ്പോള്‍ കുതിരയുടെ ചവിട്ടും കിട്ടിയേക്കാം. ഇതിനിടയിലും മുതിര്‍ന്നവരേയും കുട്ടികളേയും വഹിച്ചുകൊണ്ട് അനായേസേന മല കയറിപ്പോകുന്ന പോര്‍ട്ടര്‍മാര്‍... കുട്ടികളും വൃദ്ധരുമടങ്ങിയ സംഘങ്ങള്‍ ഉറക്കെയുറക്കെ ജയ്‌ മാതാ ദി, ജയ്‌ യമുനാ മയ്യാ കി എന്നൊക്കെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു കൊണ്ട് മല ഓടിക്കയറുന്നു. എന്നെപ്പോലെയുള്ള അപൂര്‍വ്വം ചിലര്‍ കിതച്ചും മുട്ടിനു മുട്ടിനു വഴിവക്കിലെ കല്ലുകളില്‍ ഇരുന്ന് വിശ്രമിച്ചും ആയാസത്തോടെ മല കയറുന്നു.

ജാനകി ഛട്ടി സമുദ്ര നിരപ്പില്‍ നിന്നും 2650 മീറ്റര്‍ ഉയരത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. യമുനോത്രി 3291 മീറ്ററിലും. ഏകദേശം ആറു കിലോമീറ്റര്‍ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴെയ്ക്കും 1500 മീറ്ററോളം ഉയര വ്യത്യാസം. വളരെ കുത്തനെയുള്ള കയറ്റമല്ലെങ്കില്‍ കൂടിയും അല്പമൊക്കെ ആയാസഭരിതമായ കേറ്റം തന്നെ. എന്തായാലും ഇടയ്ക്കിടെ ഇരുന്നും, വെള്ളം കുടിച്ചും, വഴിവക്കിലെ കടയില്‍ നിന്നും നാരങ്ങാവെള്ളം കുടിച്ചുമൊക്കെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി. മലമുകളിലെ നടത്തത്തിനു ശക്തിപകരാന്‍ ഉപയോഗപ്രദമായവയാണ് കശുവണ്ടി, ഉണക്കമുന്തിരി, ബദാം, ആപ്രിക്കോട്ട് തുടങ്ങിയവ. യാത്രയില്‍ കഴിക്കാനായി അവ കരുതിയിരുന്നു താനും. പക്ഷേ അത് മുന്നില്‍ പോയ ആളുകളുടെ കയ്യില്‍ ആയിരുന്നതിനാല്‍ പിന്നില്‍ ഇഴഞ്ഞു നീങ്ങിയ എന്നെപ്പോലെയുള്ളവര്‍ക്ക് അതിന്‍റെ ഗുണമൊന്നും കിട്ടിയില്ല. (അടുത്ത മലകയറ്റത്തില്‍ ഈ അനുഭവം ഓര്‍മ്മയുണ്ടായിരുന്നതു കൊണ്ട് സ്വന്തം കയ്യിലും അവ സൂക്ഷിക്കാന്‍ ഓര്‍മ്മിച്ചു)

വഴിയരുകിലെ ബോര്‍ഡുകള്‍
പതുക്കെപ്പതുക്കെ മുകളിലേക്ക് നടക്കുമ്പോഴും കാഴ്ചകള്‍ ആര്‍ത്തിയോടെ തന്നെ കാണുകയായിരുന്നു. താഴെയൊരു വശത്ത് മലയിടുക്കിലൂടെ ഞെളിഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് ഒരു തോടുപോലെ യമുന താഴേയ്ക്ക് ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു... അധികം വെള്ളമൊന്നുമില്ല. ഇപ്പുറത്ത് കൂറ്റന്‍ പാറ. കഷ്ടി രണ്ടോ മൂന്നോ പേര്‍ക്ക് ഒരുമിച്ച് നിരന്നു നില്‍ക്കാവുന്നത്ര വീതിയുള്ള വഴി. കുതിര വരുമ്പോള്‍ നീങ്ങിക്കൊടുക്കാന്‍ പലയിടത്തും സ്ഥലം കഷ്ടി. ചിലയിടങ്ങളില്‍ പക്ഷേ വിസ്തരിച്ച് ബെഞ്ചുകള്‍ ഇടാനുള്ള സ്ഥലവും ഉണ്ട്. ചിലയിടങ്ങളില്‍ തല ഇപ്പോള്‍ പാറയില്‍ ഇടിയ്ക്കും എന്ന പോലെ വഴിയ്ക്ക് ഉയരക്കുറവ്... ചിലയിടത്ത് ആകാശത്തോളം ഉയരം...

ഒടുവില്‍ ലക്ഷ്യത്തില്‍...
ആകെ കലപില ബഹളം... കുതിര വരുന്നതിന്‍റെ മുന്നറിയിപ്പ്, കസേരയില്‍ ആളുകളെ കൊണ്ടുവരുന്നവര്‍ വഴിവിടുന്നതിനായി ഉണ്ടാക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങള്‍... ഉറക്കെയുറക്കെ യമുനാദേവിയെ വാഴ്ത്തുന്നവര്‍. വടിയോ മറ്റു താങ്ങോ ഇല്ലാതെ ആവേശപൂര്‍വ്വം മല കയറുന്ന വൃദ്ധര്‍, ചെറുപ്പത്തിന്‍റെ ഉന്മേഷത്തില്‍ പടികള്‍ ഓടിക്കയറുന്ന കുട്ടികള്‍, തളര്‍ന്നിരിക്കുന്ന നമ്മെ പലവിധത്തിലും ഉന്മേഷഭരിതരാക്കാനായി ഉറക്കെ 'ജയ്‌ യമുനാ മയ്യാ' വിളിക്കുന്ന സഹ യാത്രികര്‍. ചിലരുടെ നോട്ടത്തില്‍ ഇത്ര വേഗം തളര്‍ന്നുവോ എന്ന പുച്ഛം കലര്‍ന്നതായും തോന്നി... എന്തായാലും അരിച്ചരിച്ച് നീങ്ങി ഞങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തില്‍ ഏറ്റവും അവസാനമായി ഞാനും എനിക്ക് കൂട്ടായി നിന്ന പ്രിയതമനും മുകളില്‍ എത്തി.

*യമുനോത്രി യമുനയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥലമാണല്ലോ. ഞങ്ങള്‍ എത്തിച്ചേര്‍ന്ന സ്ഥലത്ത് ചില ചായക്കടകളും മറ്റും ഉണ്ടായിരുന്നു. നിറയെ കുതിരക്കാരും പോര്‍ട്ടര്‍മാരും. അവിടുത്തെ പ്രധാന ആകര്‍ഷണം യമുനാ ദേവിയുടെ അമ്പലമാണ്. അവിടെ ഒരു ചൂടുറവയുണ്ട്.  ഒരു തുണിയില്‍ അരി കെട്ടി അതില്‍ വേവിച്ചെടുത്ത ചോറാണ് ഒരു പ്രസാദം. ഞങ്ങള്‍ കിതച്ചും തളര്‍ന്നും അവിടെ എത്തിയപ്പോഴേയ്ക്കും കൂടെയുള്ളവരൊക്കെ അമ്പലദര്‍ശനവും കഴിഞ്ഞ്, ഫോട്ടോയെടുക്കലും ചായ കുടിയും ഒക്കെയായി ഞങ്ങളെ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു. അമ്പത്തിലേയ്ക്ക് പോകാനൊരുങ്ങിയ ഞാന്‍ അവിടുത്തെ വൃത്തിഹീനമായ അന്തരീക്ഷത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വര്‍ണ്ണന കേട്ടപ്പോള്‍ പുറത്തു നിന്നും ഒന്നെത്തി നോക്കിയതെയുള്ളൂ. അകത്ത് കടന്നില്ല. ആ ഭാഗത്താകെ മൂത്രനാറ്റം കെട്ടിനില്‍ക്കുന്ന പോലെ തോന്നി. വളരെ വൃത്തിഹീനമായ ഒരു പരിസരമായി തോന്നി അവിടം. മനസ്സിലുള്ള ഭക്തികൂടി ഇല്ലാതാക്കുന്ന അന്തരീക്ഷം!!!

ചായ, സമോസ, ഗ്രൂപ്പ്ഫോട്ടോ 
എന്തായാലും വൈകി എത്തിയത് കൊണ്ട് അധികസമയം അവിടെ ചിലവഴിക്കാന്‍ സാധിച്ചില്ല. നേരം വല്ലാതെ ഇരുട്ടുന്നതിനു മുന്‍പ് ജാന്കി ഛട്ടിയില്‍ തിരിച്ചെത്തണമായിരുന്നു. ഒരു സമോസയും ചൂട് ചായയും അകത്താക്കി അല്‍പ നേരമിരുന്ന് ക്ഷീണം അല്‍പമകറ്റി. അമ്പലത്തിനു മുന്നിലായുള്ള പാലത്തിന്‍റെ മുകളില്‍ ഒരു ഗ്രൂപ്പ് ഫോട്ടോ, അനേകം സെല്ഫികള്‍ തുടങ്ങിയവ ഒക്കെയെടുത്തു. നേരം ഇരുട്ടുന്നതിനു മുന്‍പ് താഴെ എത്തണം എന്നുള്ളതിനാല്‍ അധികം സമയം അവിടെ ചിലവാക്കാതെ മലയിറക്കം തുടങ്ങി. കയറ്റം പോലെ ആയാസമില്ലെങ്കിലും ഇറക്കത്തില്‍ ശ്രദ്ധിച്ചില്ലെങ്കില്‍ പണി പാളും. അപ്പുറത്തെ ആഴമുള്ള കൊക്കയില്‍ വീണാല്‍ തവിടുപൊടിയായതു തന്നെ. ഇടയ്ക്കിടെ പെയ്യുന്ന മഴയും കുതിരച്ചാണകവും ഒക്കെയായി വഴിയില്‍ വഴുക്കലും ഉണ്ട്. നിരപ്പായ സ്റ്റെപ്പുകളോ നിലമോ അല്ലാത്തതിനാല്‍ ശ്രദ്ധിച്ചില്ലെങ്കില്‍ വീഴാന്‍ എളുപ്പമാണ്. വീണ്ടും വടി കുത്തിപ്പിടിച്ച് ശ്രദ്ധിച്ച് മലയിറങ്ങി. കേറാന്‍ മൂന്നര-നാലു മണിക്കൂര്‍ എടുത്തു. തിരിച്ചിറങ്ങാന്‍ രണ്ടര മണിക്കൂറോളവും! പോകുമ്പോഴും വരുമ്പോഴും ചുറ്റുമുള്ള കാഴ്ചകള്‍ മതിവരുവോളം കണ്ടാസ്വദിച്ചു തന്നെയാണ് നടന്നു നീങ്ങിയത്.


തിരിച്ചിറക്കം
ഒടുവില്‍ ഏഴു മണിയോടെ വണ്ടിയില്‍ കയറി തിരിച്ചു ബട്കൊട്ടിലേക്ക് യാത്രയായി. ഇത്രയും ദൂരം നടന്ന ക്ഷീണവും വിശപ്പും മൂലം മിക്കവാറും പേരും മൂകരായിരുന്നു. ചിലരൊക്കെ ഉറക്കത്തിലേക്ക് വഴുതിവീഴാന്‍ അധിക സമയമുണ്ടായില്ല. ഒടുവില്‍ താമസസ്ഥലത്തെത്തി ഭക്ഷണം കഴിച്ച് എല്ലാവരും കിടക്കയെ പുല്‍കി - ഇന്നത്തെ ക്ഷീണം മാറാനും നാളത്തെ യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറാവാനും. ഉറങ്ങാന്‍ കിടക്കുമ്പോള്‍ ഉള്ളില്‍ എന്തോ ഒരു സന്തോഷവും സംതൃപ്തിയും - വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടിയാണെങ്കിലും കൂട്ടത്തില്‍ അവസാനമായാണെങ്കിലും യമുനോത്രി വരെ പോയി വന്നല്ലോ... മലകയറാന്‍ തുടങ്ങിയപ്പോഴത്തെ വിഷമങ്ങളില്‍ തളരാതെ മുന്നോട്ട് പോയല്ലോ. അതാണ്‌ അന്നത്തെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം. ആ സംതൃപ്തിയിലങ്ങനെ കിടന്നപ്പോള്‍ ഉറങ്ങിപ്പോയത് എത്ര പെട്ടെന്നാണ് എന്നറിയില്ല.

ചിത്രങ്ങള്‍: ദിലീപ് പൊല്പാക്കര

(തുടരും...

*യമുനോത്രി യമുനയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ആണെന്ന് പറയുമെങ്കിലും യമുനാനദി യതാര്‍ത്ഥത്തില്‍ ഉത്ഭവിക്കുന്നത് അവിടെ നിന്നും ഒരു കിലോമീറ്റര്‍ മുകളില്‍ 4421 മീറ്റര്‍ ഉയരത്തില്‍ കാളിന്ദ് പര്‍വതത്തില്‍ നിലകൊള്ളുന്ന ചമ്പസാര്‍ ഹിമാനിയില്‍ നിന്നാണ്. അവിടെ മനോഹരമായ ഒരു തടാകവും ഉണ്ടത്രേ! എത്തിപ്പെടാന്‍ ദുഷ്കരമായുള്ള അവിടേയ്ക്ക് അധികമാളുകള്‍ പോകാറില്ല. ഇനിയൊരിക്കല്‍ അവിടെ വരെ പോകണം എന്നുണ്ടെനിക്ക്...





Tuesday, 4 July 2017

ഹിമവാന്‍റെ മടിത്തട്ടിലേക്ക് ഒരു യാത്ര -ഭാഗം 1

ആമുഖം: രണ്ടു കൊല്ലം മുന്‍പ് നടത്തിയ യാത്രയുടെ വിവരണമാണിത്. അന്ന് യാത്രകഴിഞ്ഞയുടനെ തന്നെ യാത്രാക്കുറിപ്പെഴുത്തണം എന്ന് കരുതി തുടങ്ങി വെച്ചതാണ്. ഇത്ര നീണ്ടുപോകും എന്നറിയില്ലായിരുന്നു. കുറച്ചു കാര്യങ്ങള്‍ കുറിച്ചു വെച്ചത് നഷ്ടമായി. ഇപ്പോള്‍ ഓര്‍മയില്‍ നിന്നെടുത്തെഴുതുമ്പോള്‍ ഒരു പക്ഷേ പലതും വിട്ടു പോയേക്കാം. എന്നാലും തുടങ്ങി വെച്ച കുറിപ്പുകള്‍ അവസാനിപ്പിക്കാതെ വയ്യെന്ന് തോന്നി. അതു കൊണ്ട് ഇത്തിരി വൈകിയാണെങ്കിലും ഇത് വായനക്കാര്‍ക്ക് സമര്‍പ്പിയ്ക്കുന്നു. 

ഹിമാലയം എന്ന് കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ത്തന്നെ മനസ്സില്‍ നിറയുന്നത്  നോക്കെത്താദൂരത്തോളം പരന്നു കിടക്കുന്ന മഞ്ഞു മലകളുടെയും വെണ്മയില്‍ പുതഞ്ഞ താഴ്വരകളുടെയും ചിത്രങ്ങളാണ്. കുട്ടിക്കാലം മുതല്‍ക്കേ പുരാണങ്ങളിലും സന്ന്യാസിവര്യന്മാരുടെ കഥകളിലും മറ്റും കേട്ടിട്ടുള്ള ഹിമാലയം ഒരു അനുഭൂതിയോ അദ്ഭുതമോ ഒക്കെയായി എപ്പോഴും മനസ്സിലുണ്ടായിരിന്നു. പുണ്യഹിമാലയ ദര്‍ശനം ഒരു മനോഹര സ്വപ്നമായി മനസ്സിന്‍റെ കോണുകളില്‍ എവിടെയോ മറഞ്ഞിരുന്നു. എന്നെങ്കിലും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാവും എന്ന് ഭാരതത്തിന്‍റെ തെക്കേ അറ്റത്തെ ഒരു കുഞ്ഞു നാട്ടില്‍ ജനിച്ച ഒരു കുട്ടിയുടെ മനസ്സ് മന്ത്രിച്ചിരുന്നത് ഉന്നതങ്ങളില്‍ ഇരുന്ന് ആരോ കേട്ടു കാണണം.

വിവാഹാനന്തരം ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ചില നഗരങ്ങളില്‍ താമസിച്ചപ്പോഴൊന്നും അവിടെ നിന്നും വിളിപ്പാടകലെ മാത്രമുള്ള ഹിമഗിരികളെക്കുറിച്ച് ഓര്‍മ വന്നതുമില്ല. അവിടെ എത്തിപ്പെടാനുള്ള സമയമായിട്ടില്ല എന്നതിനാലാവാം അപ്പോള്‍ അത്തരമൊരു യാത്രയെക്കുറിച്ച് ഓര്‍ക്കുകയോ അതിനു തുനിയുകയോ ചെയ്യാതിരുന്നത്. അതല്ലെങ്കില്‍ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളില്‍ പെട്ടുലഞ്ഞപ്പോള്‍ അദ്ധ്യാത്മികത പിന്തള്ളപ്പെട്ടതുമാവാം. എന്നിട്ടും ഒരു പതിറ്റാണ്ട് മുന്‍പ് ഹിമഗിരി ദര്‍ശനം സാദ്ധ്യമായി - ഒരു ഉല്ലാസ യാത്രയുടെ ഭാഗമായി മസൂരിയില്‍ പോയപ്പോള്‍ അവിടെ അടുത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ദേവിക്ഷേത്രം സന്ദര്‍ശിക്കുകയുണ്ടായി. സുര്‍ഖണ്ടാദേവീ ദര്‍ശനത്തിനായി ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മലമുകളില്‍ എത്തിയപ്പോള്‍ കണ്ട കാഴ്ച്ചകളില്‍ മനസ്സിലുടക്കിയത് ക്ഷേത്രത്തിനു പിന്നില്‍ നിലകൊള്ളുന്ന മഞ്ഞുമൂടിയ മലകളുടേതായിരുന്നു. അപ്രതീക്ഷിതമായ ആ ഹിമാലയ ദര്‍ശനസൌഭാഗ്യം ഉള്ളില്‍ ഉണര്‍ത്തിയ ചാരിതാര്‍ത്ഥ്യവും രോമാഞ്ചവും ഒട്ടും കുറയാതെ ഇന്നും എന്‍റെയുള്ളില്‍ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നിട്ടും ഹിമവാന്റെ മടിത്തട്ടിലേക്ക് ഒരു യാത്ര - അതുണ്ടായില്ല.

പിന്നെ അത്തരമൊരു യാത്രയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചത് 2007-ല്‍ കുടുംബത്തിലെ പലരും ബദ്രി-കേദാര്‍ യാത്ര നടത്തിയപ്പോഴാണ്. അവരോടൊപ്പം കൂടാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല. തിരിച്ചു വന്ന് അവര്‍ പറഞ്ഞ വിവരങ്ങള്‍ കേട്ടപ്പോഴും ആ യാത്രയില്‍ പങ്കെടുക്കാന്‍ കഴിയാതെ പോയതില്‍ വലിയ ദുഃഖം ഒന്നും തോന്നിയില്ല എന്നതാണ് സത്യം. ഒരു തരം നിസ്സംഗാവസ്ഥയാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്.

ചാര്‍ധാം യാത്രയെക്കുറിച്ച് ഒരുപാട് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ആ യാത്ര പല തവണ നടത്തിയവരെക്കുറിച്ച് വായിച്ചിട്ടും കേട്ടിട്ടുമൊക്കെയുണ്ട്. അത്തരം ഒരു യാത്രയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചിട്ടില്ലയെങ്കിലും. കഴിഞ്ഞ കൊല്ലം അന്ന് ബദ്രി-കേദാര്‍ യാത്ര പോയവര്‍ ചാര്‍ ധാം യാത്രയുടെ ഭാഗമായ ഗംഗോത്രി യമുനോത്രി കൂടി പോയാലോ എന്ന് ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി. ഇത്തവണ പറയത്തക്ക അസൌകര്യങ്ങള്‍ ഒന്നും ഇല്ലാതിരുന്നതിനാല്‍ ഞങ്ങളും - ഭര്‍ത്താവ്‌, കുട്ടികള്‍, ഞാന്‍ - യാത്രയില്‍ പങ്കെടുക്കാം എന്ന് തീരുമാനിച്ചുറച്ചു. ഏതാണ്ട് നാലഞ്ചുമാസത്തെ ആസൂത്രണങ്ങളും ആശയവിനിമയങ്ങളും കഴിഞ്ഞ് മേയ് രണ്ടാം പകുതി എല്ലാവര്‍ക്കും അനുയോജ്യമായി കണ്ടതിനാല്‍ അതിനനുസരിച്ച് കാര്യങ്ങള്‍ നീക്കി.

ഞങ്ങളെക്കൂടാതെ അച്ഛന്‍ അമ്മ, അനിയനും കുടുംബവും വല്യച്ഛന്‍മാര്‍, വല്യമ്മമാര്‍, അവരുടെ മക്കള്‍ എന്നിവരടങ്ങുന്ന ഒരു വലിയ സംഘമാണ് യാത്രയില്‍ - വയോധികരും കുട്ടികളുമടക്കം 25 പേരടങ്ങുന്ന ഒരു സംഘം. എല്ലാവരും അവരവരുടെ സ്ഥലങ്ങളില്‍ നിന്നും പുറപ്പെട്ട് മേയ് 17-നെങ്കിലും ഡല്‍ഹിയില്‍ എത്തുക. അന്നു രാത്രി 11 മണിയോടെ ബസ്സിന് പുറപ്പെട്ട് രാവിലെയോടെ ഋഷികേശില്‍ എത്തിച്ചേരുക എന്നതായിരുന്നു പരിപാടി. ഒരാഴ്ച്ചത്തെ യാത്രയ്ക്കായി റാവു ട്രാവല്‍സിന്‍റെ ബസ്സും മറ്റും മുന്‍കൂട്ടി ഏര്‍പ്പാടാക്കിയിരുന്നു.

പുറപ്പെടുന്നതിനു മുന്‍പ് 
എല്ലാവരും പതിനേഴാം തിയതി വൈകുന്നേരത്തോടെ ഡല്‍ഹിയില്‍ രാമന്‍ വല്യച്ഛന്റെ ഫ്ലാറ്റില്‍ ഒത്തുകൂടി. പദ്ധതി പ്രകാരം രാത്രിയോടെ ബസ്സില്‍ക്കയറി ഋഷികേശിലേക്കുള്ള യാത്ര തുടങ്ങി. രാത്രിയില്‍ ഡല്‍ഹിയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ട്രാഫിക് ജാമുകള്‍ വളരെയൊന്നും വലച്ചില്ലെങ്കിലും ഡല്‍ഹി അതിര്‍ത്തി കടന്നതോടെ കാര്യങ്ങള്‍ കഷ്ടത്തിലായി. ബസ്സിലിരുന്ന് ഉറങ്ങിപ്പോയ ഞാന്‍ നേരം പുലരുവാന്‍ തുടങ്ങിയ വേളയില്‍ കണ്ണ് തുറന്നപ്പോള്‍ ബസ്സ്‌ എവിടെയോ നിര്‍ത്തിയിട്ടിരിക്കുകയാണ്. വാഹനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിര തന്നെ മുന്നിലും പുറകിലും. പല വാഹനങ്ങളില്‍ നിന്നും ആളുകള്‍ ഇറങ്ങുകയും ചായകുടിക്കുകയും ഒക്കെ ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ചിലര്‍, അവരില്‍ സ്ത്രീകളും ഉള്‍പ്പെടും, ഒരു കോപ്പയും പിടിച്ചു മറ തേടിപ്പോകുന്നു - പ്രാഥമിക കര്‍മ്മങ്ങള്‍ നിര്‍വഹിക്കാനായി...

കുറേനേരമായി ബസ് അവിടെത്തന്നെ നിര്‍ത്തിയിട്ടിരിക്കുകയാണത്രേ! തിരക്കിന്റെ കാരണം അന്വേഷിച്ചപ്പോള്‍ അറിഞ്ഞു അന്ന് അമാവാസിയാണ് എന്ന്. അമാവാസി ദിവസം ഗംഗയിലെ സ്നാനം അതി വിശേഷമാണ് പോലും! എല്ലാവരും കുളിക്കാന്‍ ഹരിദ്വാര്‍, ഋഷികേശ് തുടങ്ങിയ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പോവുന്നതിലാണ് ഇത്ര തിരക്കും മാര്‍ഗ്ഗ തടസ്സങ്ങളും. ക്ഷമയോടെ കാത്തിരിക്കുകയല്ലാതെ വേറെ വഴിയൊന്നും ഇല്ലായിരുന്നു. നിരങ്ങി നിരങ്ങി കുറച്ചു ദൂരം പിന്നിട്ടു കഴിഞ്ഞാല്‍ വീണ്ടും കാത്തിരിപ്പ്. അങ്ങനെ കുറെയേറെ നേരം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ ഡ്രൈവര്‍ എങ്ങനെയൊക്കെയോ മുന്നില്‍ വീണുകിട്ടിയ ഇടയിലേക്ക് വണ്ടിയെടുക്കുകയും അല്‍പ ദൂരം തടസ്സമില്ലാതെ ബസ്സ്‌ മുന്നോട്ട് പോവുകയുമുണ്ടായി. ഇതിനിടയില്‍ തന്നെ ഉറക്കമുണര്‍ന്ന പലരെയും പതിവുള്ള ചായ കുടി, പ്രഭാതകൃത്യങ്ങള്‍ തുടങ്ങിയവയുടെ അഭാവം അലട്ടിത്തുടങ്ങിയിരുന്നു. എന്നാല്‍, യാത്രയില്‍ ഇത്തരം അസൌകര്യങ്ങള്‍ ഉണ്ടായേക്കാമെന്ന മനസിലാക്കി എല്ലാവരും പരമാവധി സന്തോഷത്തില്‍ തന്നെ പരസ്പരം സംസാരിച്ചിരുന്നു.

പക്ഷേ, ആ ഗതാഗതക്കുരുക്ക് വരാന്‍ പോകുന്നതിന്‍റെ ഒരു സൂചന മാത്രമാണ് എന്ന് ഞങ്ങള്‍ അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല. തല്‍ക്കാലം ഒരു പ്രദേശത്ത് കുറച്ചു തിരക്ക് എന്നേ കരുതിയുള്ളൂ. എന്നാല്‍ പിന്നീടങ്ങോട്ട്  ആ കുരുക്കില്‍പ്പെട്ട് വിശന്നു വലഞ്ഞും ഒന്ന് മൂത്രമൊഴിക്കാന്‍ പോലും നിവൃത്തിയില്ലാതെയും മണിക്കൂറുകള്‍ ചിലവഴിക്കേണ്ടി വരും എന്ന് ഞങ്ങള്‍ കരുതിയതേയില്ല. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുന്തോറും അസ്വസ്ഥതകള്‍ ഏറി വരുകയായിരുന്നു. രണ്ടര വയസ്സുള്ള കുട്ടി മുതല്‍ എണ്‍പതിനു മീതെ പ്രായമുള്ളവരും  അടങ്ങുന്ന ഒരു സംഘമായിരുന്നു ഞങ്ങളുടേത്. വയോജകര്‍ പലരും ദേഹാസ്വാസ്ഥ്യങ്ങള്‍ക്ക് മരുന്നു കഴിക്കുന്നവര്‍. അവര്‍ക്കും കുട്ടികള്‍ക്കും പ്രാതല്‍ പോയിട്ട് ചായപോലും വാങ്ങിക്കൊടുക്കാന്‍ നിവൃത്തിയില്ലാത്ത അവസ്ഥ! (സാധാരണ ഇത്തരം യാത്രകളില്‍ ബസ്സില്‍ തന്നെ പാചക സംവിധാനങ്ങള്‍ ഉണ്ടാവും. സഞ്ചരിക്കുന്ന സുസജ്ജമ്മായ അടുക്കള ഞങ്ങളുടെ ബസ്സിലുമുണ്ട്. ഉചിതമായ എവിടെയെങ്കിലും നിര്‍ത്തി ഭക്ഷണം പാചകം ചെയ്ത് തരാന്‍ ഒരു പാചകക്കാരനും സഹായിയും ബസ്സില്‍ ഞങ്ങളോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു. ഞങ്ങളുടെ പ്ലാന്‍ പ്രകാരം അന്നത്തെ പ്രാതല്‍ ഋഷികേശിലായിരുന്നു വേണ്ടിയിരുന്നത്. എന്നാല്‍ ഗതാഗതക്കുരുക്ക് കാരണം ഞങ്ങള്‍ പകുതി വഴിയോളമേ എത്തിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. വഴിയിലെവിടെയും ബസ്സ്‌ നിര്‍ത്തി പാചകം ചെയ്യാനുള്ള സാഹചര്യങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.)

ഒടുവില്‍ കുറെ നേരം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ ഒരു പട്ടണത്തിന്‍റെ അതിര്‍ത്തിയിലുള്ള പെട്രോള്‍ പമ്പിനു സമീപം ബസ്സ്‌ നിര്‍ത്തി. അപ്പോഴേയ്ക്കും യാത്ര തുടങ്ങി പത്തു മണിക്കൂറോളം കഴിഞ്ഞിരിക്കണം. ആ പമ്പില്‍ വൃത്തിഹീനമെങ്കിലും ഒരു മൂത്രപ്പുരയുണ്ടായിരുന്നു. ഏറെ നേരമായി വിങ്ങിനിറഞ്ഞു നിന്ന മൂത്രാശയം ഒഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ എല്ലാവര്‍ക്കും എന്തെന്നില്ലാത്ത ആശ്വാസവും അതുവരെ അനുഭവപ്പെടാതിരുന്ന വിശപ്പുമുണ്ടായി. അടുത്ത് തന്നെ ഒരു ചായക്കട ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും അവിടുത്തെ വൃത്തികേടും ഈച്ചയും പൊടി പാറുന്ന അന്തരീക്ഷവുമെല്ലാം മൂലം ചായ കുടി വേണ്ടെന്നു വെച്ചു. യാത്ര തുടര്‍ന്നു. അത് വരെ ക്ഷമയോടെയിരുന്ന കുട്ടികളും വിശപ്പിന്‍റെ ആധിക്യത്താല്‍ അസ്വസ്ഥരായി. കൈയ്യില്‍ കരുതിയിരുന്ന ബിസ്ക്കറ്റും മറ്റും വിതരണം ചെയ്ത് കുറച്ചു നേരത്തിന് അവരെ സമാധാനിപ്പിച്ചു. പ്രാതലുണ്ടാക്കുക എന്നത് നടക്കില്ല എന്നുറപ്പായതോടെ അടുത്ത ടൌണില്‍ നിന്നും പഴങ്ങളും മറ്റും വാങ്ങി വിശപ്പടക്കാം എന്ന തീരുമാനത്തിലെത്തി. പറ്റിയ ഒരു സ്ഥലത്തെത്തിയപ്പോള്‍ കുറേ പഴവും ബ്രെഡ്‌ഡ്‌ പാക്കറ്റുകളും വാങ്ങി എല്ലാവര്‍ക്കും വിതരണം ചെയ്തു. പൊതുവേ ബ്രെഡ്‌ഡ്‌ ഇഷ്ടമല്ലാത്ത ഞാനും വിശപ്പിന്‍റെ ആധിക്യത്താല്‍ ബ്രെഡ്‌ഡും പഴവും കൂടി ഒരു പുതിയ തരം സാന്‍വിച്ച് കഴിച്ചു.

കൂറ്റന്‍ ശിവരൂപം

ബസ്സ്‌ അരിച്ചരിച്ച് ഹരിദ്വാരിലെത്തി. 'പടപേടിച്ച് പന്തളത്ത് ചെന്നപ്പോള്‍ പന്തം കൊളുത്തിപ്പട' എന്ന് പറഞ്ഞ അവസ്ഥയായിരുന്നു അവിടെ. റോഡില്‍ കിലോമീറ്ററുകളോളം നീണ്ട ഗതാഗതക്കുരുക്ക്. പോരാത്തതിന് മെയിന്‍ റോഡുകളില്‍ ഒന്നും പ്രവേശിപ്പിക്കാതെ ഏതൊക്കെയോ ഊടുവഴികളിലൂടെ വാഹനം തിരിച്ചു വിടുന്ന പോലീസ്. ചൂടും പൊടിയും എല്ലാം കൂടി ആകെ അസ്വസ്ഥയുളവാക്കുന്ന അന്തരീക്ഷം. ചുറ്റുമുള്ള തിരക്കും ആളുകളുടെ പ്രവര്‍ത്തികളുമൊക്കെ നിരീക്ഷിച്ചും യാത്രക്കായി തിരഞ്ഞെടുത്ത 'നല്ല ദിവസ'ത്തെപ്പറ്റി തമാശകള്‍ പറഞ്ഞും ഞങ്ങളിരുന്നു. ബസ്സിലെ ഇരുപ്പ് തുടങ്ങിയിട്ട് പന്ത്രണ്ടു മണിക്കൂറിലേറെയായിരുന്നു. അതിനിടയില്‍ മൂത്രമൊഴിക്കാനായി പത്ത് മിനിറ്റ് നിര്‍ത്തിയതല്ലാതെ എവിടെയും ഇറങ്ങുകയോ വിശ്രമിക്കുകയോ ഉണ്ടായിട്ടില്ല. ഹരിദ്വാര്‍ ടൌണിലെത്താറായിരുന്നു. പക്ഷേ അവിടെയും തിരക്കോട് തിരക്ക്. വാഹനങ്ങള്‍, കാല്‍നടക്കാര്‍, പശുക്കള്‍, നായ്ക്കള്‍ എന്നിങ്ങനെ റോഡില്‍ ഇല്ലാത്തതൊന്നുമില്ല... ബസ്സ്‌ വീണ്ടും അരിച്ചരിച്ചു നീങ്ങി. ഇനി കുറച്ചു ദൂരം ഗംഗാനദിക്ക് സമാന്തരമായാണ് റോഡ്‌ പോകുന്നത്.
ഗംഗ

ഘാട്ട്
ഒരു വശത്ത് വേനല്‍ക്കാലത്തെ ഭാരതപ്പുഴയെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന മരുഭൂമി പോലെയുള്ള നദീതടം. മറുവശത്ത് സാമാന്യം ഒഴുക്കോടെ മുന്നോട്ട് കുതിക്കുന്ന നദി. ആയിരക്കണക്കിനാളുകള്‍ ആ വെള്ളത്തില്‍ മുങ്ങിപ്പൊങ്ങി സായൂജ്യമടയുന്നു. കുളിക്കാനായി നിറയെ ഘാട്ടുകള്‍ - വെള്ളത്തിന്‍റെ ഒഴുക്കില്‍പ്പെട്ട് ആളുകള്‍ ഒഴുകിപ്പോകാതിരിക്കാന്‍ ചങ്ങല കെട്ടിയിട്ടുണ്ട്. (ആ ഘാട്ടുകളിലേക്ക് വെള്ളം വരത്തക്കവണ്ണം നദിയുടെ ഒഴുക്കിന്റെ ദിശ മാറ്റിയാതാണെന്ന് ആരോ പറഞ്ഞു തന്നു. അത് കൊണ്ടായിരിക്കാം അപ്പുറത്ത് തരിശുഭൂമി പോലെ നദി വറ്റിവരണ്ടു കിടക്കുന്നത്.)  വിശ്വാസത്തിന്‍റെ പേരില്‍ മറ്റൊന്നും വകവെക്കാതെ, അനേകം അസ്വസ്ഥതകളും പരിമിതികളും തരണം ചെയ്ത് അവിടെയെത്തിയ ആ ജനക്കൂട്ടത്തെ കണ്ടപ്പോള്‍ സമ്മിശ്രവികാരമാണ് എന്നിലുണ്ടായത്. ഞങ്ങളുടെ ഈ അവസ്ഥക്ക് കാരണം ഇവരൊക്കെയാണല്ലോ എന്നും ഇത്രയൊക്കെ ബുദ്ധിമുട്ടി ഈ ചടങ്ങുകളൊക്കെ നിര്‍വഹിക്കുന്ന ഇവരെ സമ്മതിക്കണം എന്നും രണ്ടു ചിന്തകള്‍ എന്നിലുണ്ടായി.

ആയിരക്കണക്കിനു വാഹനങ്ങളെയും പതിനായിരക്കണക്കിന് ജനങ്ങളെയും ഉള്‍ക്കൊള്ളാന്‍ ആ പട്ടണം സജ്ജമായിരുന്നില്ല എന്നതാണ് സത്യം. അവിടുത്തെ പോലീസുകാരുടെ നാട്യം കണ്ടാല്‍ ഇങ്ങനെയൊരു ചടങ്ങുള്ള കാര്യവും ഇത്രയും തിരക്കിന്റെ സാദ്ധ്യതയുമൊന്നും അവര്‍ അറിഞ്ഞിട്ടേയില്ല എന്ന് തോന്നും. മര്യാദയ്ക്ക് ഗതാഗത നിയന്ത്രണം പോലും നടത്താനാവാതെ നട്ടം തിരിയുന്ന അവരെ കണ്ടപ്പോള്‍ നമ്മുടെ നാട്ടിലെ പോലീസുകാരൊക്കെ എത്ര ഭേദം എന്ന് തോന്നിപ്പോയി. എന്തായാലും മണിക്കൂറുകള്‍ നീണ്ട കുരുക്കും മറ്റും തരണം ചെയ്ത് ഞങ്ങള്‍ ഋഷികേശിലെത്തിയപ്പോള്‍ വൈകുന്നേരമായി. ആദ്യം തന്നെ ബസ്സിലെ ഗൈഡ് പറഞ്ഞപ്രകാരം ഒരു കെട്ടിടത്തിലെ കൌണ്ടറിനു മുന്നില്‍ ക്യൂ നില്‍ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്.

അവിടെയുള്ള ഉത്തരാഖണ്ട് ടൂറിസം ഓഫിസില്‍ നിന്നും  യാത്രയ്ക്കുള്ള പാസ്സും മറ്റും ലഭിക്കുവാനായിരുന്നു അത്. പേര്, വിലാസം, ഫോണ്‍ നമ്പര്‍ തുടങ്ങിയ വിവരങ്ങള്‍ നല്‍കിയാല്‍ ഫോട്ടോമെട്രിക് പാസ്‌ ആണ് ലഭിക്കുക. കുട്ടികളടക്കം എല്ലാവരും ഈ പാസ്‌ എടുക്കേണ്ടതാണ്. തികച്ചും സൌജന്യമായ ഒരു സേവനമാണിത്. 2012-ലെ വെള്ളപ്പൊക്ക കെടുതികള്‍ക്ക് ശേഷം തുടങ്ങിയ ഒരു സംരംഭമാണിത്. ഇങ്ങനെ പേര് രജിസ്റര്‍ ചെയ്യുന്നത് വഴി എത്ര യാത്രക്കാര്‍ എവിടെയൊക്കെ പോയിട്ടുണ്ടെന്ന് അധികാരികള്‍ക്ക് ഒരു ധാരണ ലഭിക്കും. വല്ല അത്യാഹിതവും സംഭവിക്കുകയാണെങ്കില്‍ വിവരങ്ങള്‍ അറിയാനും നല്കാനുമെല്ലാം ഈ സംവിധാനം സഹായകമാകുമെന്നതില്‍ സംശയമില്ല.



പത്തു പതിന്നാലു മണിക്കൂറുകള്‍ക്ക് ശേഷം കാലു നിവര്‍ത്താന്‍ കിട്ടിയ അവസരം. ശരിയായ ഭക്ഷണം കിട്ടാത്തതിനാല്‍ പലരും തളര്‍ന്നിരിന്നു. ബസ് സ്റ്റാന്‍ഡിലെ ഒരു ഭാഗത്ത് ശൌചാലയങ്ങളും കുളിമുറികളും വിശ്രമകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. നാല് ഭാഗത്തും ചുമരിനോട് ചേര്‍ന്ന് മൂന്നടി പൊക്കത്തിലുള്ള തിണ്ണകളുള്ള ഒരു വലിയ മുറി ഞങ്ങള്‍ക്കായി തുറന്നു തന്നു. തിണ്ണയില്‍ ബാഗും മറ്റും വെക്കരുത്, പരിചയമില്ലാത്തവരെ കേറ്റരുത് എന്നൊക്കെ നിര്‍ദ്ദേശം തന്ന് വാതില്‍ തുറന്നു തന്നയാള്‍ പോയി. എല്ലാഭാഗത്തുമുള്ള കമ്പിയഴിയിലൂടെ കയ്യിട്ടാല്‍ ഉള്ളിലിരിക്കുന്ന വസ്തുക്കള്‍ പുറത്തു നില്‍ക്കുന്നയാള്‍ക്ക്‌ എടുക്കാനാവും എന്നതിനാലാണ് അയാള്‍ ബാഗ്‌ നിലത്ത് വെക്കാന്‍ പറഞ്ഞതെന്ന് തോന്നുന്നു.

എന്തായാലും ഓരോരുത്തരായി എല്ലാവരും പല്ലുതേപ്പ് രാവിലെ സാധിക്കാതെ പോയ പ്രാഥമികാവശ്യങ്ങളുടെ നിര്‍വഹണം എന്നിവയൊക്കെ കഴിഞ്ഞു വീണ്ടും ആ വലിയ മുറിയില്‍ ഇരിപ്പായി - പാചകക്കാരന്‍ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത ബിരിയാണിയും കാത്ത്. അതിനിടയില്‍ അയാള്‍ ആവി പറക്കുന്ന കാപ്പിയും ചായയും എത്തിച്ചു. മിക്കവാറും പേര്‍ രണ്ടുമൂന്ന് കപ്പ്‌ ചായ / കാപ്പി അകത്താക്കി എന്ന് പറയുമ്പോള്‍ ഞങ്ങളുടെ വിശപ്പിന്റെ ആധിക്യം ഊഹിക്കാമല്ലോ. കുറേ നേരത്തെ കാത്തിരിപ്പിന് ശേഷം ബിരിയാണിയും സാലഡും എത്തി. എല്ലാവരും വയറു നിറച്ചു കഴിച്ചു. പാവം നിയക്കുട്ടി ഒഴികെ - ഒരല്പം എരി കൂടിയതിനാല്‍ നിയ അത് കഴിക്കാന്‍ ബുദ്ധിമുട്ടി. വിശപ്പ് ഉണ്ട്, പക്ഷേ എരിവുകാരണം കഴിക്കാനും പറ്റുന്നില്ല. ഒടുവില്‍ പഞ്ചസാരയും സാലഡിലെ തൈരും ഒക്കെ ചേര്‍ത്ത് കുറച്ചൊക്കെ കഴിച്ചു.



അന്നു രാത്രിയില്‍ ഞങ്ങള്‍ക്ക് എത്തേണ്ടത് ബട്കോട്ട് (Barkot) എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു. അവിടെയുള്ള ഒരു ഹോട്ടലിലാണ് താമസ സൗകര്യം ഏര്‍പ്പാടാക്കിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നത്. ഋഷികേശില്‍ നിന്നും ഏകദേശം നൂറ്റി എഴുപതോളം കിലോമീറ്റര്‍ അകലെയാണ് ബട്കോട്ട്. ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം സമയമൊട്ടും കളയാതെ ഞങ്ങള്‍ അങ്ങോട്ടേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു, ഒരു പത്തുമണിയോടെയെങ്കിലും അവിടെ എത്തിപ്പെടാനാവും എന്ന വിശ്വാസത്തില്‍. ഡെഹ്റാഡൂണ്‍, മസൂറി തുടങ്ങിയ പട്ടണങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞു വേണം പോകാന്‍. മിക്കവാറും വഴി മുഴുവന്‍ മലനിരകളിലൂടെയാണ്. കയറ്റവും ഇറക്കവും ഒരു വശത്ത് അഗാധ ഗര്‍ത്തങ്ങളുമുള്ള റോഡിലൂടെയുള്ള യാത്ര. ശരിയായ സമയത്തായിരുന്നെങ്കില്‍ ഞങ്ങള്‍ അവിടെ വൈകുന്നേരത്തോടെ എത്തിയേനെ. എന്തായാലും വീണ്ടും മൂന്നാലു മണിക്കൂര്‍ ബസ്സില്‍ തന്നെയിരിക്കാന്‍ തയ്യാറായി ഞങ്ങള്‍ യാത്ര തുടര്‍ന്നു.

ഡെഹ്റാഡൂണ്‍ പിന്നിട്ട് വണ്ടി നീങ്ങി. മസൂറിയിലെത്തുന്നതിനു മുന്‍പേ രാത്രി കറുത്തിരുന്നു. ദൂരെ മലയിടുക്കുകളില്‍ തെളിഞ്ഞു കാണുന്ന ദീപ പ്രഭ സുന്ദരമായ കാഴ്ച്ച തന്നെയായിരുന്നു. വൈദ്യുത വിളക്കുകള്‍ ചിമ്മി നിന്ന മസൂരിയുടെ ദൃശ്യം പഴയ യാത്രയുടെ ഓര്‍മകള്‍ ഉണര്‍ത്തി. മുകളിലെത്തിയപ്പോഴോ, ആകാശം താഴെയിറങ്ങി വന്നത് പോലെ താഴ്വരയില്‍ തിളങ്ങുന്ന ഡെഹ്റാഡൂണ്‍ പട്ടണം. രാത്രിയുടെ ഈ സുന്ദര കാഴ്ച്ച മനം കുളിര്‍പ്പിച്ചെങ്കിലും വൈകുന്ന ഓരോ നിമിഷവും ഞങ്ങള്‍ക്ക് പിന്നിടേണ്ടുന്ന പാതയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കയും കൂടിക്കൂടിവന്നു. മുന്‍പ് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്ന പോലെ ഈ മലയോര പാതകള്‍ ഏറെ വീതികുറഞ്ഞവയാണ്. രാത്രിയുടെ പേടിപ്പിക്കുന്ന ഇരുട്ടും കൂടിയായപ്പോള്‍ ഓരോ തിരിവും വളവും പലരുടെയും ഹൃദയമിടിപ്പ്‌ കൂട്ടി. എന്നാലും ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തിച്ചേര്‍ന്നാല്‍ സമാധാനമായി നടുനിവര്‍ത്താം എന്ന വ്യാമോഹത്തില്‍ ഞങ്ങളിരുന്നു.


മസൂറി കഴിഞ്ഞു കുറച്ചു ദൂരം പോയപ്പോഴാണ് അതുണ്ടായത്. ഒരു വളവില്‍ പോലീസ് ചെക്പോസ്റ്റ്. അവര്‍ താഴ്ത്തിക്കെട്ടിയ ഇരുമ്പുകമ്പി ഇരുട്ടില്‍ കാണാന്‍ അല്പം വൈകി. തൊട്ടുതൊട്ടില്ല എന്ന മട്ടില്‍ ബസ്സ്‌ നിന്നു. പണികിട്ടി എന്ന് ചിലരൊക്കെ പറഞ്ഞു. ഡ്രൈവര്‍ താഴെയിറങ്ങി. കുറെ കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ ഗൈഡും. കുറെനേരമായും അവരെ കാണാഞ്ഞപ്പോള്‍ കാര്യം അന്വേഷിച്ചു ചെന്നു. അപ്പോഴാണ്‌ അടുത്ത പ്രശ്നമറിയുന്നത്. ആ വഴിയിലൂടെ രാത്രി 8 മണി കഴിഞ്ഞാല്‍ യാത്ര അനുവദിക്കാറില്ലത്രെ! അവിടുന്നങ്ങോട്ടുള്ള വഴി ഏറെ ദുര്‍ഘടവും അപകടസാധ്യത കൂടുതല്‍ ഉള്ളതുമാണ് പോലും. കൂടാതെ എത്ര ശ്രമിച്ചാലും രണ്ടു മണിക്ക് മുന്‍പ് ബട്ക്കോട്ടില്‍ എത്താനുള്ള സാധ്യതയും ഇല്ല എന്ന് അവര്‍ പറഞ്ഞു. നിങ്ങളുടെ സുരക്ഷയെ കരുതിയാണ് പറയുന്നത്. റിസ്ക്‌ എടുത്ത് പോകണമെങ്കില്‍ പോകാം. പക്ഷേ ഇവിടം വിട്ടു കഴിഞ്ഞാല്‍ ഒരു ഗ്യാരണ്ടിയും തരാനാവില്ല എന്നൊക്കെ ആ ഓഫിസര്‍ പറഞ്ഞു.

ഇനിയെന്തുചെയ്യും ചെയ്യും എന്ന വിഷമ വൃത്തിലായി ഞങ്ങള്‍. യാത്ര തുടങ്ങിയിട്ട് ഇരുപത്തിനാലു മണിക്കൂര്‍ ആവാറായി. ബസ്സിലിരിക്കുന്നവര്‍ ക്ഷീണിതരരാണ് എന്നത് പോട്ടെ, അതോടിക്കുന്ന ഡ്രൈവര്‍ ഇരുപത്തിനാലു മണിക്കൂറിലധികമായി ഒന്നുറങ്ങിയിട്ട്. അത്തരം ഒരു സാഹചര്യത്തില്‍ ഇത്രയും ദുര്‍ഘടമായ ഒരു വഴിയിലൂടെ യാത്ര തുടരുന്നത് -അതും ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരികള്‍ വിലക്കിയിട്ടും- അബദ്ധമല്ലേ? എന്നാല്‍ പോകാതിരുന്നാല്‍ രാത്രി കഴിച്ചു കൂട്ടുന്നതെങ്ങനെ? ചെറുപ്പക്കാര്‍ മാത്രമായിരുന്നു ബസ്സിലെങ്കില്‍ അതില്‍ തന്നെ ചുരുണ്ടുകൂടി ഉറങ്ങാമായിരുന്നു. ഇത് അത് പറ്റില്ലല്ലോ. പ്രായമായവരുടെ കാലില്‍ നീരു വന്നു തുടങ്ങി. തുടര്‍ച്ചയായ ഇരുപ്പില്‍ അവര്‍ ക്ഷണിച്ചിരുന്നു. അവരെ ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ടിക്കാന്‍ വയ്യ.

ബസ്സുകാര്‍ (ഡ്രൈവര്‍, ഗൈഡ് എന്നിവര്‍) യാത്ര തുടരാം ഒരു പ്രശ്നവുമില്ല എന്ന രീതിയില്‍ സംസാരിച്ചു. പക്ഷേ ഞങ്ങള്‍ ഭൂരിപക്ഷം പേരും പോലീസുകാരും അതിനോട് യോജിച്ചില്ല. ഡ്രൈവര്‍ വിശ്രമമില്ലാതെ ഇത്രയും ദൂരവും നേരവും ബസ്സ്‌ ഓടിക്കുക തന്നെയായിരുന്നു. അയാള്‍ ഒരല്പ നേരമെങ്കിലും ഉറങ്ങാതെ യാത്ര തുടരുന്നത് മണ്ടത്തരമാകും എന്ന് തോന്നിയതിനാല്‍ അവിടെ അടുത്തെവിടെയെങ്കിലും മൂന്നാല് മുറികള്‍ കിട്ടിയാല്‍ ആ രാത്രി എങ്ങനെയും തള്ളിനീക്കാം എന്ന തീരുമാനത്തിലെത്തി.

ഈ തീരുമാനം പോലീസുകാരനെ അറിയിച്ചപ്പോള്‍ അയാള്‍ കുറച്ചു ദൂരം മുന്നിലുള്ള ഒരു ഹോട്ടലില്‍ വിളിച്ച് ഞങ്ങള്‍ക്ക് താമസ സൗകര്യം ഏര്‍പ്പാടാക്കിത്തന്നു. ഹോട്ടലിന്റെ പേരും മറ്റും പറഞ്ഞു തന്നതിനോടൊപ്പം ഡ്രൈവര്‍ക്ക് ഒരു ഭീഷണിയും - "ഹോട്ടല്‍ കഴിഞ്ഞു ഒരടി മുന്നോട്ട് പോയാല്‍ ഞാന്‍ അറിയും. പിന്നെ ഞാന്‍ പിന്നാലെ വന്ന് നിങ്ങളെ കസ്ററഡിയിലെടുക്കും." അതിനപ്പുറം പോകില്ല എന്ന ഉറപ്പില്‍ ഞങ്ങള്‍ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. എന്തായാലും ഉച്ചയ്ക്ക് ഹരിദ്വാറില്‍ കണ്ട പോലീസുകാര്‍ മനസ്സില്‍ സൃഷ്ടിച്ച ചിത്രത്തിന്‍റെ നേരെ വിപരീതമായിരുന്നു ഈ പോലീസ്. ദൌത്യ നിര്‍വഹണത്തിന് അവര്‍ കാണിച്ച ശുഷ്കാന്തി അത്ര പെട്ടന്നൊന്നും മറക്കില്ല.

പ്രസിദ്ധമായ കെംപ്റ്റി ഫാള്‍സിന്‍റെ പ്രാന്തപ്രദേശത്തില്‍ ഒരു രണ്ടു നിലക്കെട്ടിടം - അതായിരുന്നു ഹോട്ടല്‍. വൃത്തിയും വെടുപ്പുമുള്ള രണ്ടു മുറികള്‍ കഷ്ടിച്ച് കിട്ടി. പ്രായമായവര്‍ക്കും ചെറിയ കുട്ടികളുള്ളവര്‍ക്കുമായി ആ മുറികള്‍ വിട്ടു കൊടുത്തു. ബാക്കിയുള്ളവര്‍ ആ കെട്ടിടത്തിന്റെ താഴെ ഭൂഗര്‍ഭ അറ എന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്ന മുറികളില്‍ അഭയം പ്രാപിച്ചു - വെറും മൂന്നാലു മണിക്കൂറുകള്‍ മാത്രമേ അവിടെ ചിലവഴിക്കേണ്ടൂ എന്ന ആശ്വാസത്തില്‍. അധികം വൈകാതെ ഭക്ഷണം തയ്യാറായി. എളുപ്പത്തില്‍ തയ്യാറാക്കാവുന്ന സേമിയ ഉപ്പുമാവായിരുന്നു അന്നത്തെ അത്താഴം. അതും കഴിച്ച് അടുത്ത ദിവസം നാലു മണിക്ക് യാത്ര വീണ്ടും തുടങ്ങാം എന്ന ധാരണയില്‍ എല്ലാവരും ഉറങ്ങാന്‍ പോയി. യാത്രാ ക്ഷീണം മൂലം ആ കുടുസ്സുമുറിയിലെ വിങ്ങുന്ന വായുവും വൃത്തിയില്ലായ്മയും ഒന്നും പ്രശ്നമായി തോന്നിയില്ല. നനുത്ത തണുപ്പിനെ ചെറുക്കാന്‍ അല്പം പഴകിയതും കീറിയതുമായ രജായികളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹോട്ടല്‍ ജീവനക്കാരുടെ മുറി ഞങ്ങള്‍ക്കായി ഒഴിപ്പിച്ചു തന്നതാണോ എന്ന് ഞാന്‍ സംശയിച്ചു അതിന്റെ മട്ടും മാതിരിയും കണ്ടപ്പോള്‍. എന്തായാലും ഇതെങ്കിലും കിട്ടിയല്ലോ എന്ന സമാധാനത്തില്‍, നാളെ എല്ലാം തീരുമാനിച്ച പോലെ തന്നെ നടക്കും എന്ന പ്രത്യാശയില്‍, ഉറങ്ങാന്‍ കിടന്നു. ക്ഷീണം മൂലം കണ്ണടച്ചപ്പോഴെയ്ക്കും ഉറങ്ങിപ്പോയെന്നു തോന്നുന്നു...

(തുടരും....

Monday, 26 June 2017

സ്നേഹത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ പത്തിരികൾ

നോമ്പ് കാലമായാൽ ഓർമ്മ വരിക മാണിക്കന്റെ ഉമ്മയെയാണ്. മാണിക്കൻ ഇല്ലത്തെ ഒരു കാര്യസ്ഥനായിരുന്നു. ഓർമ്മകൾ തുടങ്ങുന്ന കാലത്ത് കുറച്ചപ്പുറത്തുള്ള തെങ്ങിൻ തോപ്പിന്റെ മേൽനോട്ടമായിരുന്നു മാണിക്കന്റെ പ്രധാന പണി (അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ അങ്ങനെയാണ് ധരിച്ചു വച്ചിരിക്കുന്നത്). മാണിക്കന്റെ ഉമ്മ എന്നു പറയുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മയല്ല, ഭാര്യയാണ് ട്ടോ! ഇത്തിരി തടിച്ച്, തലയിലൊരു തട്ടവും നീളൻ കൈയ്യുള്ള ഒരു കുപ്പായവും നിറപ്പകിട്ടുള്ള ലുങ്കിയുമുടുത്ത് അരയിൽ ഒരു സ്റ്റീലിന്റെ അരപ്പട്ടയുമൊക്കെയായി അന്നത്തെ കാലത്ത് പ്രചാരമുണ്ടായിരുന്ന മുസ്ലീം വേഷത്തിൽ മുഖത്ത് സദാ പുഞ്ചിരിയുമായി ഞങ്ങളെ കാണാൻ വരാറുണ്ടായിരുന്ന ഉമ്മ!

ഇടയ്ക്കൊക്കെ അവർ ഇല്ലത്ത് വരും. ഞങ്ങൾ സന്തോഷപൂർവ്വം സംസാരിച്ചിരിക്കും. നോമ്പ് കാലത്ത് വരുമ്പോൾ ഞങ്ങൾക്കായി നല്ല സ്വാദുള്ള പത്തിരിയുമായാണുമ്മ വരിക. നല്ല നേർമ്മയുള്ള സ്വാദിഷ്ടമായ പത്തിരി. മുത്തശ്ശിയുള്ള കാലത്ത് മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്നും ഭക്ഷണം വാങ്ങിക്കഴിക്കുന്നത് അവർക്കത്ര പഥ്യമായിരുന്നില്ലെന്നു വേണം കരുതാൻ! എന്നാൽ അച്ഛനുമമ്മയും ഒരു മടിയുമില്ലാതെ ഞങ്ങളെ ഇത് കഴിക്കാൻ സമ്മതിച്ചിരുന്നു. ഉമ്മ ഞങ്ങൾക്കായി പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിക്കൊണ്ടു വരുന്നതാണതെന്ന് അവർക്കറിയാം. ആ നിഷ്കളങ്ക സ്നേഹത്തിനു മുന്നിൽ യാതൊരു വിധ അതിർവരമ്പുകളും അവർ നിശ്ചയിച്ചില്ല. എന്നാൽ പ്രായമായ മുത്തശ്ശിയുടെ വികാരങ്ങളെയും മാനിയ്ക്കാതെ തരമില്ലല്ലൊ!

അതു കൊണ്ട് ഉമ്മ കൊണ്ടുവരുന്ന പത്തിരിയ്ക്കുള്ള ഞങ്ങളുടെ കാത്തിരിപ്പ് പത്തായപ്പുരയിലാണ്. ഒടുവിൽ ഉമ്മ വരുമ്പോൾ ആർത്തിയോടെ പത്തിരി കഴിക്കുന്നതും പത്തായപ്പുരയുടെ പടിയിലിരുന്നാണ്. (ഒരിക്കൽ സ്കൂളിൽ നിന്നും സിസ്റ്റർമാർ ഹോം വിസിറ്റ്റിന് വന്നപ്പോഴും പത്തായപ്പുരയിലാണ് അവരെ സ്വീകരിച്ചിരുത്തിയതെന്ന് ഓർക്കുന്നു - എന്റെ ഓർമ്മയിലെ ആദ്യത്തെ ചായ സത്ക്കാരം! 'ഏയ്ജ്ഡ് ആയ ഗ്രാന്റ് മദറിന്റെ' വികാരങ്ങൾ അവർക്കുൾക്കൊള്ളാനായിരിക്കണം.) ഞങ്ങൾ കഴിക്കുന്ന കറിയൊന്നും നിങ്ങൾക്ക് പറ്റില്ലെന്ന് ഉമ്മ പറയും. പാലും പഞ്ചസാരയും കൂട്ടിയോ തേങ്ങാപ്പാൽ കൂട്ടിയോ ആണ് ഞങ്ങൾ പത്തിരി കഴിച്ചിരുന്നത്.

ഇല്ലത്ത് പത്തിരിയൊന്നും ഉണ്ടാക്കാറില്ല. കൊതി കൂടുമ്പോൾ വല്ലപ്പോഴും മാണിക്കനോട് പറഞ്ഞ് ഉമ്മയെക്കൊണ്ട് പത്തിരി ഉണ്ടാക്കിക്കും. ഞങ്ങളുടെ ആവശ്യമറിഞ്ഞാൽ സ്നേഹത്തിന്റെ ഇരട്ടി മധുരവുമായി ഉടനെ തന്നെ പത്തിരിയെത്തും... ഞങ്ങളത് ആസ്വദിച്ചു കഴിക്കുന്നതും നോക്കി ഉമ്മ അടുത്തു തന്നെ നില്പുണ്ടാവും.

ഇതെത്ര കാലം തുടർന്നുവെന്ന് ഓർമ്മയില്ല. ഒരു പക്ഷേ, മാണിക്കന്റെ മരണം വരെ! അതോ ഉമ്മയ്ക്ക് വയ്യാതാവുന്ന വരേയോ? അറിയില്ല. കാലം ഇത്തിരി കഴിഞ്ഞപ്പോഴേയ്ക്കും തെങ്ങിൻ തോപ്പൊക്കെ വിറ്റു പോയി. മാണിക്കന്റെ വീട്ടിൽ നിന്നും പത്തിരി വരാതെയായി. ഉമ്മയുടെ വിവരങ്ങളും വിശേഷങ്ങളും മക്കളിലൂടെ ഇടയ്ക്കൊക്കെ അറിയും. ഒടുവിൽ ഒരു ദിവസം കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞു. ഒരിയ്ക്കലും മറക്കാത്ത ഓർമ്മകൾ മാത്രം ബാക്കിയായി.

ഉമ്മയ്ക്ക് മുൻപും ഉമ്മയുടെ കാലശേഷവും ആരും ഞങ്ങൾക്ക് പത്തിരി കൊണ്ടു തന്നിട്ടില്ല. പത്തിരി കഴിച്ചിട്ടുള്ളതും വിരലിലെണ്ണാവുന്ന തവണ മാത്രം! ഒന്നു രണ്ടു തവണ പത്തിരിയുണ്ടാക്കി നോക്കിയെങ്കിലും അതിനൊന്നും മാണിക്കന്റെ ഉമ്മയുണ്ടാക്കിത്തന്ന പത്തിരിയുടെ സ്വാദുണ്ടായിരുന്നില്ല. അവരുടെ നിഷ്കളങ്ക സ്നേഹവും കരുതലുമായിരുന്നു അതിന് പ്രത്യേക സ്വാദു പകർന്നിരുന്നതെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഈദ് ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും ആശംസകൾ!

Wednesday, 14 June 2017

ഓര്‍മകളുടെ അറകള്‍

കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു ദിവസങ്ങളായി കുട്ടിക്കാലത്തെ ഓര്‍മ്മകള്‍ മനസ്സില്‍ തള്ളിത്തിരക്കി വന്നു കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയാണ്. ഇപ്പോളിങ്ങനെ ഓര്‍മ്മകള്‍ അലയടിയ്ക്കാന്‍ പ്രത്യേകിച്ച് കാരണം ഒന്നും തോന്നുന്നില്ല. പ്രവാസം എന്ന പലരും പറഞ്ഞും അവരുടെ വാക്കുകളിലൂടെയും വരികളിലൂടെയും അറിഞ്ഞ ഒരു പ്രതിഭാസം അനുഭവിച്ചറിയുന്നതു കൊണ്ടാണോ ഗൃഹാതുരതയുടെ മുഖംമൂടിയണിഞ്ഞു ഈ ഓര്‍മ്മകള്‍ എന്നെ അലോസരപ്പെടുത്തുന്നത്? അതോ എന്നുമെന്നും എവിടെപ്പോയാലും മനസ്സിന്‍റെയുള്ളിലെ പച്ചത്തുരുത്തായി, ജീവന്‍റെ അംശമായി ഉള്ളില്‍ തെളിഞ്ഞു നില്‍ക്കുന്ന ജന്മഗൃഹത്തിന്റെ മോഹിപ്പിയ്ക്കുന്ന അകത്തളങ്ങളോ? അറിയില്ല...



ഓര്‍മ്മകള്‍ പിന്നോട്ട് പായുമ്പോള്‍ കാണുന്നത് ഒരു സാദാ നമ്പൂതിരി ഗൃഹമാണ് - എട്ടുകെട്ടുകളുടെ പ്രൌഢിയോ ഗംഭീരമായ നാലുകെട്ടിന്‍റെ തലയെടുപ്പോ വലുപ്പമോ ഒന്നും ഇല്ലാത്ത ഒരു സാധാരണ ഇല്ലം. മണ്ണെണ്ണ വിളക്കിന്റെയും കമ്പിറാന്തലിന്റെയും നരച്ച വെളിച്ചത്തില്‍ തെളിഞ്ഞു കാണുന്ന ബാല്യം. ചാണകം മെഴുകിയ നിലങ്ങളും നരിച്ചീറുകള്‍ തൂങ്ങിയാടുന്ന തട്ടുകളും പെരുച്ചാഴി, ചേര, പാമ്പ് തുടങ്ങിയ ജീവികള്‍ യഥേഷ്ടം വിഹരിച്ചിരുന്ന അകത്തളങ്ങളും കാലമിത്ര കഴിഞ്ഞിട്ടും ഓര്‍മയില്‍ ഉണ്ട്.

പഴയ ഇല്ലങ്ങളില്‍ എല്ലാമുള്ള പോലെ ഒരു 'അറ' അവിടെയും ഉണ്ട്. വടക്കേക്കെട്ടിന്റെ ഭാഗമായി, കാറ്റും വെളിച്ചവും അധികം കയറാത്ത, ഇരുട്ടിന്‍റെ കൂട്ടിഷ്ടമുള്ള ഒരറ. ഞാന്‍ പിറന്നു വീണതവിടെയാണ്. ഇല്ലത്ത് എനിക്ക് ഏറ്റവും ഇഷ്ടമില്ലാത്ത ഭാഗവും അതാണ്‌! ഒരുപക്ഷേ അമ്മയില്‍ നിന്നും കേട്ടറിഞ്ഞ, അമ്മയുടെ ഗര്‍ഭകാലങ്ങളുടെ കഷ്ടതയും പ്രസവത്തിന്‍റെ നോവുകളും അച്ഛനമ്മമാര്‍ക്ക് നഷ്ടമായ ഒരു കുഞ്ഞു ജീവിതത്തിന്‍റെ ഓര്‍മ്മയുമൊക്കെ ആ ചുമരുകള്‍ക്കിടയില്‍ കുരുങ്ങിക്കിടപ്പുള്ളതു കൊണ്ടാവാം ആ അറ എന്നെ ഇപ്പോഴും വീര്‍പ്പുമുട്ടിയ്ക്കുന്നത്.

കുറച്ചു കാലം മുത്തശ്ശി അവിടെയാണ് കിടന്നിരുന്നത് എന്ന് തോന്നുന്നു - അതും ആ അറയെ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാന്‍ ഒരു കാരണമായോ? അറിയില്ല.  മുത്തശ്ശിയുടെ മുഖമോ സ്വരമോ ഒന്നും ഓര്‍മ്മയില്ല. എനിക്ക്  അഞ്ചാറു വയസ്സുള്ളപ്പോള്‍  എന്നെ അവര്‍ക്ക് ഇഷ്ടമല്ല എന്നൊരു തോന്നല്‍ മാത്രം എന്നന്നേയ്ക്കും ഓര്‍ക്കാന്‍ ബാക്കിയാക്കിയാണ് അവര്‍ പോയത്. ഒരിക്കല്‍ പോലും ലാളിച്ചതായോ  സ്നേഹിച്ചതായോ ഉള്ള ഓര്‍മയില്ല. പ്രായവും വയ്യായ്കയുമൊക്കെ തളര്‍ത്തിയാല്‍ ഒരുപക്ഷേ ആരും അങ്ങനെയാവുമായിരിക്കും. അന്നത്തെ ഒരു യാഥാസ്ഥിതിക അന്തര്‍ജ്ജനത്തെ ഇന്നത്തെ അളവുകോല്‍ വെച്ച് നോക്കുന്നത് ശരിയല്ലല്ലോ. എന്നാലും എന്നോട് ഒരനിഷ്ടമാണ് ആ മനസ്സില്‍ മുഴച്ചു നിന്നിരുന്നതെന്ന് തോന്നുന്നു - അത്യാവശ്യം വികൃതിയും കുരുത്തക്കേടും കൈമുതലായുണ്ടായിരുന്നതിനാല്‍ ഞാന്‍ തന്നെയാവാം അതിനു കാരണക്കാരി എന്നും ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ ചിന്തിക്കുന്നു.

പടിഞ്ഞാറ്റിയുടെ മുകളില്‍ വടക്കേ അറയില്‍ ഏടത്തിമാരുമൊത്ത് ഉറക്കം. നിലത്ത് കോസറി വിരിച്ചാല്‍ തുടങ്ങും ഞാന്‍ - എന്‍റെ കോസറി തൊടരുത്, എന്‍റെ അടുത്തേയ്ക്ക് വരരുത് എന്നൊക്കെ... കിഴക്കോട്ട് തലവെച്ചു കിടന്നയാള്‍ ചിലപ്പോള്‍ പടിഞ്ഞാട്ടു തലയായാവും രാവിലെ കണ്ണു തുറക്കുക. അല്ലെങ്കില്‍ അപ്പുറത്ത് ഏടത്തിയുടെ കോസറിയില്‍ എത്തിയിട്ടുണ്ടാവും. പല ദിവസങ്ങളിലും കിടക്കയില്‍ മൂത്രമൊഴിക്കുക എന്ന ലജ്ജാകരമായ കര്‍മ്മവും നടന്നിരിക്കും. പിന്നെ കോസറി ഉണങ്ങാന്‍ വെയിലത്തിടുക, വിരിപ്പും പുതപ്പും തിരുമ്പുക എന്ന ഭാരിച്ച ജോലികള്‍... ഇല്ലത്ത് അതിഥികള്‍ ആരെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കില്‍ കോസറി അവര്‍ക്ക് കൊടുക്കേണ്ടി വരും. അപ്പോള്‍ പായയിലാണ് കിടപ്പ്. രണ്ടുപേരും ഒരേ പായില്‍ കിടക്കേണ്ടി വരുമ്പോള്‍ പുതപ്പിനാണ് അടികൂടുക. പുതപ്പ് അങ്ങോട്ട്‌ വലിയ്ക്കലും ഇങ്ങോട്ട് വലിയ്ക്കലും ഒക്കെയാണ് രാത്രിയിലെ കലാപരിപാടികള്‍.  മൂത്ത ഏടത്തി കോളേജ് ഹോസ്റ്റലിലേയ്ക്ക് പോകുന്ന വരെ കുഞ്ഞേടത്തിയും ഞാനും ഇങ്ങനെ അടി കൂടിക്കൊണ്ടിരുന്നു - തുടക്കം എപ്പോഴും എന്‍റെ വകയാണെന്ന് പ്രത്യേകം പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ...

എന്നും രാവിലെ എഴുന്നേല്‍ക്കാന്‍ മടിയാണ്. ഏടത്തിമാരും അമ്മയും തോല്‍ക്കുന്നിടത്ത് അച്ഛന്റെ ഒരു വിളി മാത്രം മതി ചാടിയെണീറ്റ് കോസറി മടക്കി വെച്ച് അന്നത്തെ ദിവസം ആരംഭിയ്ക്കാന്‍. കുട്ടിക്കാലത്തെ പല പ്രഭാതങ്ങളും തുടങ്ങിയിരുന്നത് ഇങ്ങനെയായിരുന്നു. അല്പം മുതിര്‍ന്നപ്പോള്‍ സ്ഥിതി അല്പം മെച്ചമായെങ്കിലും രാവിലെ ഉണര്‍ന്ന് പാതി മയക്കത്തില്‍ ദിവാസ്വപ്നം കണ്ടു കിടക്കുന്നത് എനിക്കെന്നും ഇഷ്ടമായിരുന്നു...

അമ്മമ്മയില്‍ നിന്നുമാണോ അച്ഛന്‍പെങ്ങളില്‍ നിന്നുമാണോ എന്നറിയില്ല, ഓര്‍മ്മ വെച്ച കാലം മുതലേ നല്ല ഉള്ളുള്ള മുടിയുണ്ടായിരുന്നു. മുടിയുടെ ഭംഗി കാരണം എന്‍റെ തല മാത്രം മൊട്ടയടിച്ചിട്ടില്ല എന്ന് പറഞ്ഞു കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്തായാലും സ്കൂള്‍ ജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യ ഘട്ടത്തില്‍ മുടി ഒരു വലിയ ഭാരമായിരുന്നു. തന്നത്താന്‍ പിന്നിക്കെട്ടാന്‍ അറിയില്ല. അമ്മയ്ക്ക് എപ്പഴും തിരക്ക് - രാവിലെ തന്നെ എല്ലാം ഒരുക്കേണ്ടതുണ്ട്; അച്ഛന് തേവാരത്തിനുള്ള കാര്യങ്ങള്‍ ഒരുക്കുക, പശു, പണിക്കാര്‍, എന്നിങ്ങനെ നൂറുകൂട്ടം പണികള്‍ക്കിടയില്‍ എന്‍റെ ചികുരഭാരം ഒരു വലിയ ഭാരം തന്നെയായിരുന്നു. ഒന്ന് കെട്ടിത്തരുമോ എന്ന് പറഞ്ഞ് കുഞ്ഞേടത്തിയുടെ അടുത്ത് ചെന്നാല്‍ എന്‍റെ മുടി കയ്യില്‍ ഒതുങ്ങാത്തതിനുള്ള ചീത്ത കേള്‍ക്കും. ഇത് ഒരു പതിവായപ്പോള്‍ ഒരു ദിവസം ഞാന്‍ ശപിച്ചു: കുഞ്ഞേടത്തിയ്ക്ക് ഒരു മകളാണുണ്ടാവുകയെന്നും അവള്‍ക്ക് എന്നെക്കാള്‍ ഇരട്ടി മുടി ഉണ്ടാവുമെന്നും അന്ന് എന്നെ ചീത്ത പറഞ്ഞതിന് പശ്ചാത്തപിക്കുമെന്നും.. (എന്തായാലും മനസ്സറിഞ്ഞു ശപിച്ച ആ ശാപം ഫലിച്ചതേയില്ല എന്ന് ഈ അവസരത്തില്‍ പറയാതെ വയ്യ!) ഒടുവില്‍ അഞ്ചിലോ ആറിലോ പഠിയ്ക്കുമ്പോഴാണ് സ്വയം തലമുടി പിന്നി, മടക്കിക്കെട്ടാന്‍ വശമായത്. അതോടെ രാവിലെത്തെ ബഹളം ഒന്ന് കുറഞ്ഞു.

പ്രാതല്‍ മിക്കപ്പോഴും ദോശയാണ്. അത് കഴിഞ്ഞാല്‍ അഷ്ടചൂര്‍ണ്ണത്തിന്‍റെ ഒരു ഉരുള പതിവായിരുന്നു. പ്രായത്തിനനുസരിച്ച് ഉരുളയുടെ വലുപ്പവും വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. വല്യേടത്തിക്ക് വലിയ ഉരുള, കുഞ്ഞേടത്തിയ്ക്ക്‌ അതിലും ചെറിയ ഉരുള. എനിക്ക് ഏറ്റവും ചെറുത്. അവര്‍ക്ക് അഷ്ടചൂര്‍ണ്ണത്തിന്‍റെ സ്വാദ് ഇഷ്ടമല്ലാത്തതിനാല്‍ വലിയ ഉരുളകളോട് പരിഭവം. എനിക്ക് ആ സ്വാദ് ഏറെ ഇഷ്ടമായതിനാല്‍ ചെറിയ ഉരുളയോട് പരിഭവം.

ഉച്ചയൂണ് തൂക്കുപാത്രത്തിലാണ് കൊണ്ടു പോയിരുന്നത്. വല്യേടത്തിയ്ക്ക് രണ്ടു തട്ടുള്ള ഒരു ടിഫിന്‍ കാര്യര്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിലെ തട്ടുകളും തട്ടിനെ ബന്ധിപ്പിച്ച കമാനം പോലെയുള്ള ഭാഗവും സ്പൂണും ഒക്കെ ഒരു അതിമോഹമായി മനസ്സില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരു തവണയെങ്കിലും അതില്‍ ചോറ് കൊണ്ടുപോവണം എന്ന മോഹം - കാരണം ഞങ്ങള്‍ രണ്ടുപേര്‍ക്കും (കുഞ്ഞേടത്തിയ്ക്കും എനിക്കും) തൂക്കുപാത്രത്തിലാണ് ചോറ്. കുറച്ചു വലുതായപ്പോള്‍ തൂക്കു പാത്രത്തില്‍ ചോറ് കൊണ്ടു പോകുന്നത് കുറച്ചിലായി തോന്നിത്തുടങ്ങി. വട്ടത്തിലുള്ള സ്റ്റീല്‍ ചോറ്റുപാത്രങ്ങള്‍  സഹപാഠികള്‍ക്കിടയില്‍ പ്രചരിച്ചു തുടങ്ങിയിരുന്നു. അത് ഞങ്ങളുടെ ബാഗില്‍ സ്ഥലം പിടിയ്ക്കാന്‍ പിന്നെയും രണ്ടുമൂന്ന് വര്‍ഷങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞുവെന്നു തോന്നുന്നു. ഇതിനിടയില്‍ വല്യേടത്തിയുടെ ചോറ്റുപാത്രത്തില്‍ ചോറ് കൊണ്ടുപോകണമെന്ന മോഹസാഫല്യം ദുരന്തത്തിലാണ് കലാശിച്ചത്. അത് നേരാംവണ്ണം അടയ്ക്കാന്‍ പറ്റാതെ പാത്രം തുറന്ന്  ചോറ് നിലത്ത് വീണ് പോയതു മൂലം വിശന്നിരിക്കേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്. അതോടെ ആ പാത്രത്തിനോടുള്ള കൊതി തീര്‍ന്നു.

സ്കൂള്‍ ഇല്ലാത്ത ദിവസങ്ങള്‍ ആഘോഷമാണ്. കുളത്തില്‍ മണിക്കൂറുകളോളം നീന്തിക്കുളി, തൊടിയില്‍ കറങ്ങി നടത്തം, മേലെല്ലത്ത് പോയി വല്യമ്മ ഉണ്ടാക്കിത്തരുന്ന (മിക്കവാറും ഉണ്ടാക്കിപ്പിക്കുകയാണ് പതിവ്) കാപ്പി കുടിക്കുക, അവിടുത്തെ തൊടിയില്‍ കറങ്ങി നടക്കുക, ചിലപ്പോള്‍ അവിടെ നിന്ന് തന്നെ ഊണു കഴിക്കുക, ഉച്ചയ്ക്ക് ഊണ് കഴിഞ്ഞ് എല്ലാവരും മയങ്ങുമ്പോള്‍ മാവിന്‍ ചുവട്ടില്‍ പോയിരുന്ന് കിനാവു കാണുക, പൂക്കളോടും കിളികളോടും മരങ്ങളോടും സല്ലപിയ്ക്കുക തുടങ്ങിയ വട്ടന്‍ പരിപാടികള്‍ തന്നെ. കുളക്കരയിലിരുന്നു  കുളക്കോഴിക്കുടുംബത്തെ നോക്കി രസിച്ചതും പൊന്മയെ കാത്തിരുന്നതും വെള്ളനിറത്തില്‍ മോഹിപ്പിക്കുന്ന രൂപവുമായി കുളത്തിലേയ്ക്ക് ചാഞ്ഞു നില്‍ക്കുന്ന മരക്കമ്പില്‍ വന്നിരുന്നിരുന്ന നാകാമോഹന്‍റെ (അന്നതിനെ വലിയ വാലന്‍ കിളി എന്നായിരുന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞിരുന്നത്) ഭംഗിയും തുന്നാരന്‍റെ കൂട് കണ്ടു പിടിച്ചപ്പോള്‍ ഉണ്ടായ സന്തോഷവും ഒക്കെ എന്നിലെ പക്ഷിനിരീക്ഷകയുടെ ജനനമായിരുന്നുവോ?

പകല്‍ മുഴുവനും തൊടിയില്‍ കറങ്ങിത്തിരിഞ്ഞ് സങ്കല്പ ലോകത്തെ രാജ്ഞിയായി വാണ് വൈകുന്നേരം അമ്മയുണ്ടാക്കി തരുന്ന പലഹാരവും കാപ്പിയും അകത്താക്കി വീണ്ടും ഒന്ന് കറങ്ങിത്തിരിഞ്ഞ് സന്ധ്യയോടെ കുളികഴിഞ്ഞു വന്ന് അന്തിത്തിരി കൊളുത്തി നാമം ജപിച്ച് ആകാശത്ത് നക്ഷത്രങ്ങളെ നോക്കി നില്‍ക്കും. നടുമുറ്റത്തു നിന്നാല്‍ ആകാശത്ത് അനേകായിരം നക്ഷത്രങ്ങള്‍ കണ്ചിമ്മി നില്‍ക്കുന്നതു കാണാം. അതും കഴിഞ്ഞ് അല്‍പനേരം പഠിച്ച് അത്താഴം കഴിഞ്ഞ് കോസറി വിരിക്കുമ്പോള്‍ ജനലരികില്‍ സ്ഥാനം പിടിയ്ക്കാന്‍ തുടങ്ങി. വല്യേടത്തി കോളേജില്‍ പോയപ്പോള്‍ മുറിയിലെ കട്ടിലിന്മേല്‍ കുഞ്ഞേടത്തി അവകാശം സ്ഥാപിച്ചു. അതിനാല്‍ ജനലരികിലെ ആകാശവിസ്മയം എനിക്ക് സ്വന്തം! (അപ്പോഴേയ്ക്കും കോസറിയുടെ മേല്‍ ആധിപത്യം സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നതിനുള്ള അടിയൊക്കെ പഴങ്കഥയായിട്ടുണ്ടായിരുന്നു)

ഇനിയും എത്രെയെത്ര ഓര്‍മ്മകള്‍ എന്നിലേക്ക് കുതിച്ചെത്തുന്നുവെന്നോ!!! ഒരു മഴക്കാലത്ത് തോരാമഴയത്ത് മഴവെള്ളത്തിലും ചളിയിലും കളിച്ചു തിമര്‍ക്കുമ്പോള്‍ മഴയത്ത് നിന്നും കേറിപ്പോരാന്‍ അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞത് അനുസരിയ്ക്കാതിരുന്നപ്പോള്‍ അച്ഛന്‍റെ കയ്യില്‍ നിന്നു കിട്ടിയ അടിയുടെ തിണര്‍പ്പ് തുടയില്‍ ഇപ്പഴും എനിക്ക് കാണാം. ടൌണില്‍ നിന്നും അച്ഛന്‍ വരുന്നത് കാത്തിരുന്ന് അച്ഛന്‍റെ ബുള്ളറ്റിന്‍റെ ഒച്ച ദൂരെ നിന്നും കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ പൂമുഖത്തേയ്ക്ക് ഓടി ചെന്ന് 'എന്തെങ്കിലും കൊണ്ടു വന്നിട്ടുണ്ടോ അച്ഛാ?' എന്ന ചോദ്യത്തിന് 'ഉണ്ടോ?' എന്ന മറുചോദ്യത്തില്‍ ഉണ്ടെന്ന ഉത്തരം ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ച വാത്സല്യനിധിയായ അച്ഛന്‍റെ സ്നേഹവും കുട്ടിക്കാലത്തെന്ന പോലെ ഇപ്പോഴും എനിക്കനുഭവിച്ചറിയാം.

തലയില്‍ എണ്ണ തേക്കാതെ, കുളി കഴിഞ്ഞാല്‍ നന്നായി തോര്‍ത്താതെ മുടി വേറെടുത്ത് കെട്ടി വെക്കാതെ, വലിച്ചു വാരി കെട്ടി വെക്കുന്ന വികൃതിപ്പെണ്ണിനെ നോക്കി ആശങ്കപ്പെട്ടിരുന്ന അമ്മയുടെ മുഖത്തിന് അന്നത്തേക്കാള്‍ വ്യക്തത ഇന്നാണോ? പുസ്തക വായന തുടങ്ങിയാല്‍ പരിസരം മറന്നുപോകുന്ന, ടി വിയിലെ ക്രിക്കറ്റ് കളി കാണാന്‍ ഊണും ഉറക്കവും വേണ്ടെന്ന് വെച്ചിരുന്ന കളിപ്രാന്തിയായ ആ പെണ്‍കുട്ടി അമ്മയുടെ മനസ്സിലുണ്ടാക്കിയ ആന്തലുകള്‍ ഇന്നാണ് തെളിഞ്ഞു കാണാന്‍ കഴിയുന്നത്. മരം കയറിയും വെയിലത്തും മഴയത്തും തൊടിയിലലഞ്ഞും നാട് മുഴുവനും സൈക്കിളോടിച്ചും നടന്ന അവള്‍ ഒരു ദിവസം 'അമ്മേ ഞാന്‍ ഒഴിവായി' എന്നു ചെറിയൊരു പരിഭ്രമത്തോടെ വന്ന് പറഞ്ഞപ്പോള്‍ അമ്മയുടെ മനസ്സില്‍ നിന്നും ഉയര്‍ന്ന ആശ്വാസത്തിന്‍റെ നെടുവീര്‍പ്പ് ഇന്നാണ് ഞാന്‍ ശരിക്കും കേള്‍ക്കുന്നത്.


ഒരു ടിപ്പിക്കല്‍ 'പെങ്കിടാവാ'യി, സമൂഹം വരച്ച വൃത്തത്തില്‍ ഒതുങ്ങിക്കൂടാന്‍ അച്ഛനുമമ്മയും ഒരിക്കലും  നിര്‍ബന്ധിച്ചിട്ടില്ല എന്നതാണ് എന്‍റെ ബാല്യത്തിന്‍റെ ഏറ്റവും വലിയ മാധുര്യം. ഏടത്തിമാരെ പോലെ ഡാന്‍സിലും പാട്ടിലുമൊന്നും (പഠിത്തത്തിലും) മികവു കാണിക്കാതിരുന്നപ്പോഴും അച്ഛനുമമ്മയും പറഞ്ഞിട്ടില്ല ഏടത്തിമാരെ കണ്ടു പഠിക്കൂ, അവരെപ്പോലെയാവൂ എന്ന്... ഞാനെന്ന പൂമ്പാറ്റയെ അവര്‍ പറക്കാന്‍ അനുവദിച്ചു - എനിക്ക് പറന്നെത്താവുന്നിടത്തെല്ലാം ഞാന്‍ പറന്നെത്തി - ഇപ്പോള്‍ കൂട്ടുകാരന്‍റെ ചിരകേറി ഇവിടെയും...  എന്നെ പറക്കാനയച്ചപ്പോള്‍ അവര്‍ക്കറിയുമായിരുന്നിരിക്കണം എവിടെപ്പോയാലും എത്ര പറന്നാലും ചിറകു തളരുമ്പോള്‍ തിരിച്ച് ഞാനെത്തുക അവിടെ തന്നെയായിരിക്കുമെന്ന്. എവിടെപ്പോയാലും എന്‍റെ ഉള്ളില്‍ മങ്ങാതെ എന്‍റെ ബാല്യവും ഇല്ലവും ആ കാലവും ഉണ്ടാവുമെന്ന് എന്നെക്കാള്‍ നന്നായി അവരറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാവും. അത് കൊണ്ടാണല്ലോ ഇന്നത്തെ മഴയില്‍ നടുമുറ്റത്ത് വെള്ളം നിറഞ്ഞപ്പോള്‍ ഇവിടെയിരുന്ന് എന്‍റെ മനസ്സ് കുളിരണിയുന്നത് അവരെ അദ്ഭുതപ്പെടുത്താതത്...